1
Dreaming of a Waking Life
Vin Diesel. Explosies. Leeghoofdige blondines.
Dacht je bij één van de voorgaande termen: ‘w00t, meesterwerkje in spe!’, stop dan hier maar met lezen. Er zijn namelijk diamanten waar je beter vanaf kunt blijven. Waking Life is precies zo’n film. Voor een grote groep filmkijkers althans. Dorks mogen nog even hun bioscoopstoeltje niet verlaten, omdat zij van Star Trek TNG houden. Que? Wees gerust, uitleg volgt.
Waking Life is een film alweer uit 2002, van independent filmregisseur Richard Linklater, die zelf overigens ook een rolletje in de film speelt. De enige bocht waar de recensent zich in dit geval in kan wringen waarom een review maar liefst zeven jaar op zich heeft moeten laten wachten, schuilt er vooral in dat a) Dorkside nog maar amper bestaat, b) je niet altijd in de stemming bent voor dit type films. Dit type films? Ja, films waar de Arthouse van het scherm spat, waar dwepen met minimalisme en post-modern gezeur tot kunst wordt verheven, en waarvan de regisseur je altijd ervan zal beschuldigen dat je een schaamteloos liefhebber van Schwarzenegger-extravaganza bent als je de diepere lagen en inhoud van zijn kronkelige negentig minuten visuele mist niet hebt begrepen. Dat type films dus.
De film vergt dan ook nogal wat van de kijker. Er is geen verhaal. Er is eigenlijk maar één hoofdpersoon, maar zelfs die laat het regelmatig afweten en dan vliegen er plotseling talloze karakters met ogenschijnlijk volstrekt random flarden conversatie over het scherm. En zoals gezegd, geen Vin Diesel, geen explosies en elke blondine wordt angstvallig geanimeerd tot een lusteloos tekenfilmkarakter. Dat maakt Waking Life tegelijk bijzonder als afstotelijk, maar op zijn minst eindeloos intrigerend. Er is namelijk geanimeerd, of eigenlijk toch ook weer niet. Het past naadloos in het concept van de film, die niet veel meer behelst dan een wandeling door de droom van een overigens naamloze hoofdpersoon. In die droom – als het al een droom is trouwens – ontmoet hij voortdurend allerlei personages die met hem debatteren over dromen. Over wakker zijn. Over het leven. Over de dood. En alle mogelijke kruisverbanden ertussen.
De film is volledig gefilmd met cameras die in de hand zijn vastgehouden (lees: het beeld trilt als een voor-oorlogs mobieltje op Youtube), en is daarna volledig geanimeerd door ongeveer 30 animators, één voor elk personage in de film. In film-jargon heet die techniek rotoscopie en wordt sinds 1917 al gebruikt, zij het sporadisch. Visueel maakt dat Waking Life bij vlagen een bewegend schilderij dat prima aansluit bij de zoektocht van de hoofdpersoon naar de verschillen tussen droom en werkelijkheid. Regelmatig betrapte ik mezelf erop dat ik me ook afvroeg of het nu een tekenfilm was of niet. Wel is het soms lastig op de filosofische gesprekken te letten, als de achtergrond wild om de personages heen danst. Ook al worden elementen uit de discussie hulpvaardig als stripwolkjes om hen heen geanimeerd. Desalniettemin, een visueel hoogstandje.
Inhoudelijk is de film aanvankelijk onnavolgbaar. Er lijkt immers geen verhaal te zijn. Waking Life laat zich het best vergelijken met Jostein Gaarder’s veelgelezen ‘De wereld van Sofie’. Een introductie in de filosofie. Maar dan vooral de filosofie achter dromen en werkelijkheid. Van wat er in het leven om ons heen gebeurt. Wat we zien en meemaken. Of denken mee te maken. Even een greep uit wat er zoal op je hersencellen wordt afgevuurd vanuit de collegebanken voor de prille filosofiestudentjes die Waking Life aandurven: Wie kan vertellen dat hij werkelijk leeft? Wat maakt het verschil tussen de dagelijkse realiteit en het ‘wakkere’ leven? Zijn we slaapwandelaars of wakkerwandelaars? Zijn we in dromen wellicht vrijer dan in het wakkere bestaan, waar we onze vrijheid opgeven voor minimumloon? Bestaat vrije wil wel? En nog veel meer. Gaandeweg de film blijken steeds meer dromerige wolkjes in een logische structuur te passen en de gidsenogenschijnlijk fragmentarische geplaatste gesprekjes de hoofdpersoon tóch wel langs bepaalde lijnen. Knap gedaan, en zoals één der acteurs in de film zelf al ergens schrander opmerkt: een goede film hóeft geen verhaal te hebben. Al zit er dan dus uiteindelijk stiekem wél een verhaal in de film.
Het moge duidelijk zijn. Waking Life is geen gemakkelijk vertier waarbij je in foetus-houding op de sofa kruipt om je gezicht vol aardappelschijfjes te proppen. Het is opletten geblazen! De ware volhouder verbreedt echter zijn horizon door kortstondig – wat zijn zevenennegentig minuten op een mensenleven – kopje onder te gaan in een oceaan vol stimulerende ideeën en visies waar je nooit eerder bij stilstond. Een raadselachtige maar prikkelende ervaring. Ik kon me dan ook goed vinden in de volgende omschrijving op internet:
‘Waking Life is among a handful of films (Woyzeck, Magnolia, The Passion of Anna) that really frustrate me, because as much as I love them I can’t necessarily recommend them to everyone. There are certain films for which one needs to be on a certain wavelength to enjoy, no matter how cultured or intelligent.’
Niet voor iedereen dus, maar aangezien – jaja Dorks, daar is ie dan – Star Trek TNG ook boordevol ethische patstellingen en filosofische vraagstukken bleek, zal een rechtgeaarde Dork de vele dilemmas en paradoxen die Waking Life over de kijker heenstort opslurpen als Romulan Ale, waarna er onvermijdelijk met mede-Dorkies nachtenlang gedebatteerd wordt over wie er wakker was en wie niet.
Mr Worf, engage!
geschreven door Doctor Clavin op 27 maart 2009
Wow impressive review, hoewel ik eigenlijk van mezelf verwacht deze film waarschijnlijk niet te trekken (meestal zijn serieuze ingewikkelde afwijkende films niet zo aan mij besteedt, want Vin Diesel ftw), heb ik wel de neiging om iemand hem nu te laten opzoeken en te zien…