1
13 Tzameti (2005)
Tzameti is Georgisch voor het getal 13, en 13 Tzameti is de naam van het naargeestige en bloedstollende debuut van Georgische regisseur Géla Babluani. Geschoten in zwart-wit, en grotendeels in het Frans, klinkt het niet per se als een ‘must-see movie’. Maar ik ga hem toch aanraden, onder voorwaarden.
De film volgt de 22-jarige Sébastien (gespeeld door Géla Babluani zelf), een Georgische immigrant die in Frankrijk met dakdekken z’n familie (moeizaam) probeert te onderhouden. Hij werkt aan het huis van Godon, een aftakelende morphine-verslaafde, die hij regelmatig met z’n vrouw ruzie hoort maken. Waar het precies over gaat blijft grotendeels mysterieus voor Sébastien, maar het betreft blijkbaar een klus waar veel geld mee verdiend kan worden (“een laatste keer”), maar vrij risicovol is als je niet weet wat je doet. Sébastien kan het geld goed gebruiken en is geïntrigeerd uiteraard (wie zou dat niet zijn in zo’n situatie?). Als er dan een mysterieuze envelop met instructies binnenkomt bij het huis en Godon vervolgens een overdosis morphine inneemt, grijpt Sébastien z’n kans, pakt de envelop, en volgt de instructies op terwijl de politie hem volgt.
Nu moet ik er bij vertellen dat ik deze film gekeken heb in de openlucht bioscoop van Rotterdam, een evenement dat de afgelopen paar jaar in augustus in Rotterdam aan de haven georganiseerd wordt. Augustus is niet de ideale maand qua weer daarvoor: nog wel warm overdag, maar ‘s avonds koelt het snel af, met kans op een bui. Onguur weer dus. Dus moet je even inbeelden dat je met een grote groep mensen op ongemakkelijke stoeltjes op een betonnen veld zit, te kijken naar een zwart-wit film die grotendeels Frans gesproken is, en het eerste half uur eigenlijk best traag op gang komt. Je weet nog niet wat er aan de hand is, wat er gaat gebeuren of waar dit heen gaat, en er gebeurt nog niet heel veel, terwijl een koude wind opsteekt en je je bedenkt dat een jas meenemen toch wel een goed idee was ondanks dat het middags over de 20 graden was. Kortom: mensen beginnen af te haken en gaan naar huis.
Maar dan zie je Sébastien de instructies in de envelop opvolgen, die meer in het midden laten dan duidelijk maken, en hem van onbekende situatie naar bevreemdende situatie naar bedreigende situatie doen rollen. De instructies zijn precies wat je zou verwachten als louche types zeker wilden weten dat je niet gevolgd wordt. De vragen die ze hem stellen..Sébastien weet niet goed wat verstandig is te antwoorden, en toch: hij wil dit overleven; hij wil er voor zorgen dat z’n familie die thuis niet weet wat hij is gaan doen zichzelf in leven kunnen houden. Want hij is de kostwinner voor meerdere mensen uiteindelijk.
En dit is het punt waarop ik geen punten uit het plot meer wil prijsgeven. Deze film is zoveel beter als je er nog niks van weet, behalve dat je het uit moet zitten, ook al is het begin wat traag. Wat ik wel ga vertellen: dit is een ontzettend intense film. Doodsangst, spanning, adrenaline, naarheid. Al naar gelang de film vorderde, en het weer kouder werd, liepen er steeds meer mensen weg; de grootste groep toen duidelijk werd waar Sébastien uiteindelijk naar toe geleid word. Als je een leuke thriller verwacht, en vervolgens krijg je iets wat in essentie naar is voor je kiezen, tja.. Dan moet ik ook vertellen dat m’n eerste behoefte na het zien van de film was om er met iemand over te praten, om het van me af te kunnen zetten.
Wiki vertelt mij: “The film won the World Cinema Jury Prize at the 2006 Sundance Film Festival. It also won two awards at the 62nd Venice Film Festival.” maar ik raad je aan niet meer informatie over de film op te zoeken; het is zoveel beter zonder de spoilers. Zelfs de slogan op de DVD-hoes zou ik overslaan.
Ik raad de film aan, onder deze voorwaarden: je kan tegen spanning, en naarheid in films kun je wel waarderen. Een paar van de terugkerende elementen in de film zijn de dood in de ogen staren, en wanhoop. Van die naarheid die je wel eens in de brutere Japanse films tegenkomt, zoals de scene in Azumi vlak voordat de kinderen, nadat ze opgeleid zijn tot sluipmoordenaars, uit het trainingskamp mogen (die film over het algemeen is trouwens niet zo zeer naar maar eerder gaaf, maar dat terzijde). Sébastien is zo ontzettend menselijk, en de Franse criminelen zijn zo mooi neergezet als bijna aristocratische doch smerige ‘old world’ criminelen.
Dan wil ik nog één laatste ding kwijt: schijnbaar is de regisseur bezig met een Amerikaanse remake. Engels gesproken, in kleur. En..ik zie het niet zitten. Zowieso remakes voor het Amerikaanse publiek zijn meh, omdat de smaak van het Amerikaanse publiek grotendeels meh is. The Office en Coupling werden niet beter van de ‘vertaalslag’ van engels naar amerikaans engels, en meerdere films zijn zo ook ontdaan van hun ziel. Rec‘s remake Quarantine schijnt daarentegen best goed te zijn, dus misschien dat dit toch gaat werken. De originele regisseur Géla Babluani doet de nieuwe versie zelf, maar de hoofdrol is dit keer voor Sam Riley. Andere namen die meedoen: Mickey Rourke, Jason Statham, Ray Liotta, Ray Winstone en 50 Cents in een bijrol. Dit wekt bij mij gemengde gevoelens op, want deze namen zijn op zich, op de laatste na, van voldoende niveau, maar ergens vraag ik me af of ze wel het juiste type voor de film zijn. Babluani zei wel het verhaal grondig te veranderen, zodat het niet ‘slechts’ een herverfilming is, dus ergens ben ik wel erg benieuwd..
geschreven door Egregius op 18 juni 2009
Waanzinnig heftige film, als je één van die types bent die echt in het verhaal gezogen wordt kun je hier je lol op. In je eentje kijken in het donker voor maximaal effect!
Als al die acteurs in de remake meedoen zie ik het niet zitten overigens. Bekende koppen trekken alleen maar aandacht weg van de nare situatie(s).