0
Antichrist (2009)
Vanavond eens de kans aangegrepen om de nieuwe film van Lars von Trier, Antichrist, te zien. Mede aangespoord door de heftige reacties in de pers (uitgekotst op Cannes) was ik toch wel benieuwd. Misschien waren mijn verwachtingen iets te hooggespannen.
Wie de trailers heeft gevolgd, weet ongeveer wat te verwachten:
Een koppel gaat naar hun vakantiehuis, “Eden” in het bos, in een poging hun gebroken huwelijk en trauma’s over de tragische dood van hun kind te verwerken. Maar *enter dreigende blazersectie*, de natuur neemt zijn eigen wending en het gaat van kwaad naar erger.
Okee.
De film bouwt langzaam op naar de reis naar Eden en dit gedeelte van de film is nog vrij sterk. Een psychologisch drama waarin Hij, mooi gespeeld door het uitgeleefde hoofd van Willem Dafoe, probeert Haar, gespeeld door de mij onbekende Charlotte Gainsbourg, psychotherapeutisch te ondersteunen en eerst door haar pijn en dan door haar verdriet en intense rouw te slepen. De rollen van man & vrouw en therapeut & patiënt dreigen verward te raken. Als ons koppel dan hun houten hutje in het bos bereikt raakt de film naar mijn gevoel het spoor bijster. Zij is bang, flipt, en enkele gewelddadige en grafische scenes volgen. Lars windt er geen doekjes om en de geslachtsdelen vliegen je letterlijk om de oren. Hij ontwaakt met een blok aan zijn been, vlucht, wordt weer gevonden en als Hij zch uiteindelijk uit Zijn benarde situatie bevrijdt, doodt Hij Haar. Zo. Daar heb je het verhaal in één paragraaf.
De film is grafisch overigens bijzonder mooi. Prachtige shots van de bossen, de bijna video clip achtige proloog in zwart-wit met veel slow motion shots. Kosten noch moeite worden gespaard om de omgeving iets magisch te geven. Op dit punt boeit de film zeker. Dan is er de keuze om het hele verhaal enkel te laten draaien om dit naamloze getrouwde koppel wat we voortdurend volgen, soms bijzonder close-up, ook dit komt goed uit de verf. En zoals gezegd, de film is erg grafisch; penetratie, masturbatie, mutilatie, en de beruchte (maar overigens erg goedkope) cliterectomie. Serieus, hadden we niet een mooie prosthese in plaats van een cut (no pun intended) naar een close-up van een homp vlees kunnen doen? Is dat nou echt teveel gevraagd?
Maar dan… er zit een hele hoop symboliek in de film, en hij staat bol van de verwijzingen. Spoilers ahead! Er is de overduidelijke bijbelse symboliek met de tuin van Eden (geen appels en slangen overigens, godzijdank) en ons naamloze koppel. Er zijn hints naar het bovennatuurlijke met de grond die haar voeten schroeit. Er is het onderwerp van haar proefschrift, de heksenjachten in de middeleeuwen. Er is dood en de zinloosheid van het bestaan. Er zijn verwijzingen naar allegorische figuren, Despair, Grief en Pain, in de film vertegenwoordigd door drie leidsdieren. Dan zijn er dus die leidsdieren, onder andere een pratende vos: “Chaos Reigns!” Wat? Of beter nog, haar onthulling dat de natuur kwaadaardig is “Nature is the church of Satan“. Wat??? Serieus, dan heb ik toch liever Werner Herzog zijn visie op natuur en dood, dit was lachwekkend. Nee, dat zijn een paar scènes die plat op hun gezicht vallen. Er is Zijn inzicht dat Zij de heksenjacht helemaal verkeerd geïnterpreteerd heeft, als zijnde “vrouwen zijn het kwaad en dat is hun schuld”. Er wordt ook nog even kort gehint naar mogelijke mishandeling van hun zoontje door Haar. En dit alles wordt overgoten met een sausje van torture porn. En dan is er nog de epiloog. Waar komen al die vrouwen toch vandaan? En wat vertegenwoordigen zij?
Weet je, ik heb geen moeite met “moeilijke” films die je niet aan het handje nemen. Die lekker een open einde hebben. Die de interpretatie aan jou laten. Mijn grote probleem met deze film was dan ook niet dat het geen antwoorden geeft. Nee, het is eerder dat het me niet duidelijk is wat hij nu eigenlijk wilde vragen. Zoals hierboven beschreven wordt er een bootlading aan symboliek over je uitgestort. Er zit ontzettend veel in vooral de tweede helft van de film, maar veel wordt zo cursorisch aangestipt, dat ik aan het einde van de film achterbleef met het gevoel van “en wat is je punt nu helemaal?” Lars, lieve jongen, ik weet dat het allemaal erg veel voor je heeft betekend, maar ik heb het gevoel dat het toch grotendeels aan mij verloren is gegaan. Ik moet het hem nageven dat hij ondanks de bizarre mix van elementen de boel redelijk gebalanceerd weet te houden. Nergens lijkt de film te verzanden in een focus op het een, om het ander links te laten liggen. Symboliek en grafisch geweld gaan hand in hand. Wel gaan de acteerprestaties van overtuigend in de eerste helft, naar ongeloofwaardig in de tweede helft. Vooral Zijn lauwe, bijna afwezige reacties op de verschillende mutilaties (hallo, was jouw balzak niet zojuist fijngeprakt?) zijn niet overtuigend.
Bij het verlaten van de cinema voelde ik mij zowaar teleurgesteld. Deels door Lars, maar toch vooral door de hype gecreeërd door de critici. Ga deze film vooral zien, maar ga niet met te hooggespannen verwachtingen in je stoeltje zitten. En wees niet verbaasd als verschillende diepere lagen in de film de eerste keer volledig aan je voorbij gaan. Ik mag graag horen van mensen die wel omver werden geblazen door deze film…
Als post-scriptum wil ik dan toch even de soundtrack huldigen. Waar je de traditioneel orkestrale score zou verwachten, heeft Von Trier gekozen voor drones en dark ambient en zal de popcorn regelmatig uit je bak worden getrild. Enkel de proloog en epiloog hebben fijne klassieke muziek van, zo heb ik mij laten vertellen, Handel.
geschreven door Grafherrie op 12 juni 2009
