0
The Assassination of Jesse James by the Coward Robert Ford (2007)
In de wintermaanden ben ik echt amper vooruit te branden. Mijn lichaam begint energie te conserveren (oftewel; ik ben nóg luier dan normaal), en mijn stemming wordt beïnvloed door het kille weer. Onder die omstandigheden kan ik niet zomaar elke film opzetten, maar zoek ik liever dingen met thema’s die op dat moment herkenbaar zijn. Iets dat ingetogen is, afstandelijk maar toch mooi, en aanzet tot denken. En wat ik afgelopen week zag voldeed aan al deze eisen, en overtrof mijn verwachtingen ook nog eens kei- en keihard. Het is ondertussen een paar jaar na de feiten, maar ik heb de voor mij beste film van 2007 gevonden.
The Assassination of Jesse James by the Coward Robert Ford (afgekort tot het van de tong rollende TAoJJbtCRF, hetzelfde geluid wat ik maak als ik na het toiletteren mijn gulp te snel dichtrits) speelt zich af in het Amerika van 1881, maar is verre van een traditionele Western. Geen spektakel, geen heftige shoot-outs, er worden geen romantische illusies gemaakt over deze periode. Er hangt zelfs een heel sterk gevoel dat het hier gaat om het einde van een tijdperk, een besef dat dingen nooit meer hetzelfde zullen zijn. De melancholie druipt van het scherm, en het eindresultaat wordt er alleen maar krachtiger door.
De hoofdattractie voor veel kijkers zal Brad Pitt in de rol van de bank- en treinrover Jesse Jane zijn. God zij dank wordt hij niet afgeschilderd als Robin Hood-achtige pretty-boy crimineel met een hart van goud. Nee, het tegenovergestelde is het geval. In de periode die de film bestrijkt is Jesse een van de meest beruchte en gewilde outlaws. Het merendeel van zijn (criminele) familie en oude bendeleden is ondertussen dood of gearresteerd. Ook al heeft hij een flinke beloning op z’n hoofd staan en zo’n beetje alle wetshandhavers in het land op de uitkijk, dan nog kan hij het niet laten om overvallen te plegen samen met zijn oudere broer. In wat uiteindelijk de laatste grote klus zou worden werken de James broers samen met lokale kennissen en gespuis, waaronder Charley en Robert Ford.
Robert Ford, indrukwekkend tot leven gebracht door Casey Affleck, is een nerveuze en gluiperig ogende jongeman en van kleins af aan al gefascineerd door de avonturen van Jesse. Onderdeel uitmaken van ‘the gang’ is een droom die werkelijkheid wordt, en zien hoe Robert zijn interesse (die eerder neigt naar een obsessie) in Jesse toont is tegelijk fascinerend en een beetje schaamte opwekkend. Als de klus in de vorm van een treinroof succesvol is afgerond en iedereen weer zijn eigen weg gaat probeert Robert zo lang mogelijk met Jesse rond te hangen, en begint zich langzaam te beseffen dat de legende die hij al het grootste deel van zijn leven volgt niet meer is dan een man van vlees en bloed.
Dit snijdt een van de interessante thema’s uit de film aan; wat we de wereld nalaten, hoe een persoon juist een legende kan blijven en niet langzaam door de tijd vergeten wordt. Jesse is op het toppunt van zijn faam, maar vermoedt dat zijn dagen geteld zijn. Hij heeft een gezin maar hoe meer we van hem zien, hoe minder we kunnen voorstellen dat hij hier echt geluk in vindt. Robert Ford is juist, in zijn eigen woorden, een nobody. Hij zal vermoedelijk gedurende zijn bestaan niets bereiken en niemand zal hem na zijn dood herinneren. Als hij min of meer gedwongen wordt om Jesse te vermoorden geeft hem dit wel een mogelijke kans op eeuwige roem… is dit dan wat hij zoekt?
Een fijn element was de afstandelijke manier waarop het geheel wordt begeleid door een wat emotieloze (en daardoor precies goede) voice-over. Hij vertelt de kijker dat Jesse plannen bespreekt met zijn bendeleden die nooit uitgevoerd zullen worden, of geeft aan op welke dag hij dood zal gaan. Nu zul je misschien denken dat deze spoilers-tijdens-het-kijken storend zijn, maar de film gaat helemaal niet om dit soort zaken. Het is uiteindelijk echt een karakterstudie, een waarvan we zelf een hoop informatie tussen de regels door moeten vinden. De moord waar de titel naar refereert is niet boeiend vanwege het wanneer of hoe, maar het waarom. Er wordt bijzonder knap naar dit moment toegewerkt met een hoop hints die achteraf langs zijn gekomen over de motivaties van de betrokkenen. En nadat de trekker is overgehaald is het verhaal nog lang niet voorbij.
Zoals gezegd, Casey Affleck maakte diepe indruk met zijn rol en Brad Pitt zet een memorabel en complex personage neer. Overige interessante rollen zijn voor de altijd charismatische Sam Rockwell als Robert’s oudere broer, en Jesse’s neef gespeeld door Jeremy Renner uit The Hurt Locker. Zooey Deschanel duikt tegen het eind nog even op om wat harten te smelten.
Wat deze film als kijkervaring naar grote hoogten tilt is de combinatie van simpelweg prachtige locaties en een soundtrack waar ik een respectvolle buiging voor maak. De enige film waar ik eerder zo’n intense emotionele connectie mee vormde door voornamelijk de looks en het geluid was The Fountain. TAoJJbtCRF is in verhouding nog een stuk kalmer en meer uitgesponnen. Een speelduur van niet minder dan 160 minuten en daar zat geen verloren moment in. De feedback die ik in eerste instantie hoorde over de film was wat negatief over de lengte en het tempo. Nog meer bewijs dat Al Die Andere Mensen geen idee hebben waar ze over kletsen. Deze film is ingetogen en neemt z’n tijd en is somber, true, maar het eindresultaat is 100% prachtig en overrompelde me volledig.
Na het kijken kreeg ik eigenlijk de neiging de film meteen weer opnieuw aan te zetten. Deze gaat in huize Bartelen nog vaker langskomen, zeker te weten. Op deze manier mogen die deprimerende wintermaanden nog wel wat langer duren.
geschreven door Bartelen op 13 december 2009
