1
Daniel Keyes – Flowers For Algernon
Soms, als ik een slecht moment heb, schiet de vraag of ik gelukkiger zou zijn als een simpeler mens met simpelere behoeften me te binnen. Is het immers niet een nadeel om te veel over dingen na te denken? Introspectie maakt je passief, overanalyse van dingen haalt je spontane kant weg. Zorgeloos het leven door gaan, dat klinkt niet verkeerd. Zo ervaart Charlie Gordon het in ieder geval in het uit 1966 stammende boek Flowers For Algernon. Een boek wat me diep heeft geraakt en voor zo’n beetje elk type lezer aan te raden is. Ik heb het 10 minuten geleden uitgelezen en moet nog steeds de neiging onderdrukken om niet in tranen uit te barsten. Holy shit.
Charlie is een mentaal gehandicapte man van 32 die werkt in een bakkerij als schoonmaker en bezorger. Hij is gelukkig, want hij is omringd door mensen die hij aan het lachen maakt en hij is trots op wat hij doet. Charlie heeft één grote wens, en dat is om wat slimmer te zijn. Hij doet z’n best om dingen bij te leren op het Beekman College Center for Retarded Adults, maar met zijn IQ van 68 is dat een constante worsteling. Zijn drive om ondanks alle tegenslagen toch door te zetten maakt hem een ideale kandidaat voor een experiment van twee wetenschappers, professor Nemur en dokter Strauss, die een procedure hebben ontwikkeld waarmee de intelligentie van mensen met een ‘achterstand’ flink verhoogd kan worden. Charlie zou de eerste menselijke proefpersoon worden nadat er positieve resultaten behaald waren met de muis Algernon die nu complexe problemen zonder moeite op kan lossen.
De operatie slaagt, maar Charlie lijkt teleurgesteld; hij hoopte dat zijn intelligentie direct merkbaar groter zou zijn. Strauss en Nemur delen hem mee dat het een geleidelijk proces zal zijn, en adviseren hem om zijn dagelijkse gang van zaken op papier vast te leggen, zodat er uiteindelijk een voortgangsrapport ontstaat waarin zijn mentale ontwikkeling steeds duidelijker naar voren zal komen. Langzaam maar zeker wordt Charlie ontvankelijker voor nieuwe brokjes informatie. Hij leert woorden goed te spellen, merkt zaken op die normaal langs hem heen gingen en begint zich dingen uit zijn (ellendige) jeugd te herinneren.
Ik wil het liefst zo weinig mogelijk weggeven van wat er volgt. Bij aanvang vroeg ik me af welke kanten het verhaal op zou kunnen gaan. Zou Charlie hyper intelligent worden en uiteindelijk steeds heftigere dingen gaan doen? Zou zijn ontwikkeling verstoord worden en dit gevolgen hebben voor zijn bij aanvang zo zachtaardige persoonlijkheid? Ik ben blij dat ik de samenvatting op de achterzijde van tevoren niet las, Flowers For Algernon moet gelezen worden zonder voorkennis, en de lezer hoort samen met Charlie stap voor stap de nieuwe ontdekkingen te ervaren. Het feit dat het boek bestaat uit de verzameling van alle voortgangsrapporten maakt het lezen nog veel persoonlijker. We kijken echt over de schouder van de hoofdpersoon mee wanneer hij zijn ervaringen op papier zet, van het prille begin vol spelfouten en met een haast kinderlijke beleving van de wereld tot hij langzaam maar zeker woorden goed leert schrijven en geconfronteerd wordt met al die nieuwe prikkelingen.
Flowers For Algernon is zo verdomde schrijnend omdat we met elke stap het tragische verleden en bestaan van de hoofdpersoon onthuld zien worden en de woede, frustratie en schaamte van Charlie voelen hierbij. Situaties waarbij hij bijvoorbeeld beseft dat zijn ‘vrienden’ niets meer zijn dan opportunisten die hun zelfwaarde halen uit het voor schut zetten van ‘de sukkel’ die toch niet begrijpt wat er gebeurt. In de voortgangsrapporten lezen we hoe een man langzaam wakker wordt uit een lethargische slaap en in een wereld terechtkomt waar teleurstelling, verwarring en ellende overal op de loer liggen. Hoe diezelfde man beseft dat de wetenschappers Strauss en Nemur eigenlijk niet eens zo goed weten waar ze mee bezig zijn en dat alle idolen waar in het verleden naar opgekeken werd eigenlijk zo weinig voorstellen. We zien Charlie worstelen met voorheen onbekende emoties, zijn voorzichtige stappen richting een relatie die aantoont hoe emotioneel onvolwassen hij eigenlijk nog is, en de confrontatie met je eigen gebreken en jeugdtrauma’s vanuit een uniek perspectief.
Dit boek maakt deel uit van SF Masterworks, een reeks die de beste Science Fiction van de laatste 50 jaar verzamelt. Voor sci-fi fans een geweldig uitgangspunt, en ondanks het feit dat Flowers For Algernon meer een ontdekkingsreis vormt langs wat het betekent om eens mens te zijn en niet direct super science-fictiony is, hoort het alsnog thuis op de lijst. Want een meesterwerk is het zonder twijfel.
geschreven door Bartelen op 8 januari 2010
I think this will make me cry….
I’ll read it.