3
Where The Wild Things Are (2009)
Het besef kwam eigenlijk vrij recent, als een donderslag bij heldere hemel; Max en de Maximonsters is een van de belangrijkste boeken in mijn leven geweest. Als klein nietsnutje in groep 3 van basisschool De Enge Clown kwam ik voor het eerst met de Maximonsters in aanraking, en er ging letterlijk een wereld voor me open. Het prentenboek van Maurice Sendak liet me zien hoe krachtig je fantasie kon zijn, dat de mogelijkheden van je verbeelding oneindig zijn, en hoe badass een wolvenpak eigenlijk wel niet is. Mijn borrelende kinderbrein raakte op dreef, en mijn liefde voor Het Fantasistische werd voor het eerst écht gestimuleerd.
Nu ik een leeftijd heb bereikt waarin verwacht wordt dat ik netjes mijn bijdrage lever aan de maatschappij is mijn behoefte aan escapisme nog even sterk als voorheen. Al die verantwoordelijkheden, teleurstellingen en aanpassingen… kan ik niet gewoon terug naar een simpelere tijd, waar ik niet op hoef te groeien en me moet schikken naar het verwachtingspatroon van anderen? Normaal gezien onmogelijk, maar er ontstond een sprankje hoop bij het horen dat Spike Jonze (mede verantwoordelijk voor het geniale Adaptation) aan kwam zetten met een verfilming van het Sendak boek. Gedurfd, want het bronmateriaal is vrij summier en lijkt zich niet te lenen voor een versie van 100 minuten. Een beetje nerveus liet ik het me dan uiteindelijk toch gebeuren. Ik ging gewoon het verhaal dat mijn leven niet al te weinig heeft beïnvloed op een groot scherm zien! Misschien het dichtste wat ik dit jaar zal komen bij een pseudo-religieuze ervaring.
De film is maar net bezig of we krijgen al een goed beeld van hoe lastig onze hoofdpersoon, de jonge Max, kan zijn. Hij is energiek, niet al te voorzichtig en kan in woede uitbarsten en daarbij dingen doen waar hij later spijt van krijgt. Zijn omgeving is aan het veranderen en het blijkt moeilijk om zijn twijfels hierover te verwoorden of er mee om te kunnen gaan. De oudere zus krijgt haar eigen leven, vader woont op zichzelf en moeder heeft problemen met werk plus een potentiële nieuwe relatie wat voor Max lastig is om te accepteren. Al die kleine frustraties komen tot een kookpunt, en waar in het boek onze hoofdpersoon naar zijn kamer wordt gestuurd vlucht Max nu het huis uit. Ergens vond de kleine Bartelen in mij het zonde om geen kamer-verandert-in-bos transformatie te zien die zo meesterlijk in het boek gevisualiseerd was, maar thematisch gezien is het wegrennen van huis veel sterker.
Max gaat door tot hij aan een kuststrook komt, daar op een gammel bootje stapt, en uiteindelijk op het eiland van de Maximonsters belandt en ze bevriendt. De ontsnapping aan de werkelijkheid is gelukt, maar het samenleven met de monsterlijke eilandbewoners brengt weer andere (of misschien toch herkenbare?) problemen met zich mee…
Als iemand die op de ideale (jonge) leeftijd het boek ontdekte ben ik waanzinnig blij dat de verfilming niet op kinderen is gericht. Alles voelt ietwat gritty en ruw aan, en op geen enkel moment is het eiland en haar bewoners over the top fantasierijk. Er is niets overduidelijk CGI, zodat je deze nieuwe realiteit zeer gemakkelijk accepteert. Geen fluffy velden met in de wind wuivende grashalmen, zwevende eilanden of onmogelijke kleurenpaletjes. En de keuze om alles realistisch aan te laten voelen maakt de kijkervaring zo ontzettend veel intenser. Zo is de eerste ontmoeting met de Maximonsters zelfs een vrij dreigend moment, in een duister bos omringd door vuur, wat met een hoop extra computergenkutsel van zijn kracht zou worden ontdaan.
Over de Wild Things gesproken; de monsters zijn simpelweg FANTASTISCH gerealiseerd, er is geen enkele manier waarop ze beter naar het beeld gebracht konden worden. Ze zijn deels schattig, deels intimiderend, en deels emotioneel beschadigd. Kleine kinderen zullen de complexiteit van de monsters niet begrijpen; ieder van hen symboliseert issues waar Max in zijn dagelijkse leven mee te maken krijgt. Verlies, depressie, over het hoofd gezien worden, onderdanigheid… niet de vrolijkste dingen dus.
Het was wel even wennen om te zien dat de Maximonsters individuele namen hebben gekregen zoals Carol, Alexander, Judith, etc. Zeker omdat deze zo ‘normaaltjes’ lijken, maar aan de andere kant is het logisch; zelfs in zijn fantasie wordt Max beïnvloed door de wereld waar hij uit wil ontsnappen.
Escapisme, het besef dat je niet altijd een kind kunt blijven, en het omgaan met de dingen in het leven die je het liefst zou willen negeren zijn de belangrijkste thema’s die worden aangesneden. En hoe fijn dat het niet zo obvious gebeurt! Sterker nog, de film is over het algemeen erg rustig. Verwacht geen brullende beesten die Godzilla-style elkaar over het eiland meppen, maar hele mooie interactie tussen Max en zijn issues/monsters. Zodra Max als koning geaccepteerd wordt (wat hij dankzij kinder-logica mooi voor elkaar krijgt), komt er plots een hoop verantwoordelijkheid op zijn schouders te liggen. De monsterlijke eilandbewoners zijn namelijk ongelukkig en willen dat de nieuwkomer alles weer terug zal brengen naar hoe het vroeger was. In den beginne lijkt alles goed te gaan en is elk moment van de dag gevuld met zorgeloosheid, maar dat kan natuurlijk niet blijven duren. De situatie wordt op den duur zelfs gevaarlijk, en dat komt niet alleen doordat zijn nieuwe vrienden nogal ruw met elkaar omgaan. De film leunt meer op een gevoel dan een strak verhaal, en dat is precies waar ik zelf op had gehoopt.
Of het nou achter of voor de camera’s is, Where The Wild Things Are bruist van het talent. Ten eerste is daar Max himself, gespeeld door de jongeman Max Records. Het is altijd even afwachten of een jonge acteur/trice een film wel kan dragen, maar Records is gewoon bizar geschikt voor de rol.
James Gandolfini verzorgt de stem van Carol, het ietwat onstabiele monster dat de meeste tijd krijgt en een fragiele band vormt met Max. De stem is op zich best passend het personage, alleen is het voor televisiefreaks misschien lastig om géén Tony Soprano te horen. Gandolfini’s stem is nogal herkenbaar als de dikke mafioso en ik verwachtte in het begin nog even quotes als “I could be walking into a fuckin’ buzzsaw!” te horen. Andere stemmen zijn o.a. van Chris Cooper, Catherine O’Hara en Forest Whitaker en passen prima bij de karakters. Het enige nadeel is dat de stemmen soms iets te duidelijk klinken alsof ze in een soundproof studio zijn opgenomen, maar zelfs dat enige puntje van kritiek is extreem pietluttig.
De soundtrack is misschien wat typisch quirky-indie-movie met acoustische gitaar, zingende kinderen en veel schattige melodietjes die voornamelijk worden geneuried, maar het is een prima manier om dat gevoel van jeugdige onschuld op te wekken. In de passages waarin Max als kersverse koning luid opdracht geeft om te feesten of iedereen vol enthousiasme aan een gigantisch fort gaat werken is de muziek meeslepend en roerend. Er zijn een hoop kleine perfecte momenten, dankzij de ingetogen manier van presenteren in combinatie met beeld en geluid. En het moment waarop het onvermijdelijke afscheid genomen moet worden en Max terugkeert naar de werkelijkheid… oei oei. Ik werd er zowaar week en soppig van.
Het is lastig in te schatten of de film een even grote impact heeft als je het boek op jonge leeftijd niet hebt gelezen, of het überhaupt wel eens hebt doorgebladerd. Tegelijk kan ik me voorstellen dat als je op dit moment zorgeloos en succesvol door het leven gaat (lucky bastard) het geheel je niet direct zal overweldigen. Dit is een fragiele vertelling vol emotionele ups and downs die het beste zal werken bij kijkers die hun innerlijke kind niet hebben onderdrukt. Spike Jonze heeft iets heel unieks en tegelijk persoonlijks afgeleverd wat vermoedelijk wat langere tijd in je bolleke zal blijven hangen.
Toen de credits voorbij rolden en de lichten in de zaal weer aangingen was voor mij de tijd ook gekomen om me weer terug in die onvermijdelijke realiteit te begeven. Maar op de een of andere manier voelde het ditmaal niet meer zo eng. ‘Eigenlijk is het voor mij ook hoog tijd om écht op te groeien’ dacht ik, de koude buitenlucht instappend. En misschien, op een eiland ergens ver weg, is er een groep met ‘mijn’ Maximonsters die hierdoor ook eindelijk eens gelukkig kunnen worden.
geschreven door Bartelen op 28 januari 2010
Heb hem recent ook gezien en, als iemand die niet bekend is met het boek, moet ik zeggen dat het inderdaad een bijzonder geslaagde film is. De pakken zijn trouwens afkomstig uit de Henson Workshop, dus dat verklaart waarom ze er zo fantastisch uitzien : )
Een van de mooiste films die ik in tijden heb gezien. Zo speels en meeslepend en sfeervol. Om gelukkig van te worden inderdaad.
Sfeervol is inderdaad het sleutelwoord. Een verdomd fraaie verfilming die het boek qua uitstraling goed benaderd. Prachtig…