0
Exam (2009)
Van alle dingen die ik niet zal missen als ik terugdenk aan mijn neerwaartse spiraal door het educatieve systeem staat ‘proefwerken en tentamens’ toch wel vrij hoog in de lijst. Ergens net onder ‘constant omringd zijn door sociaal succesvollere mensen’. Wie heeft er nou géén nachtmerries overgehouden aan al die uren die je spendeerde op een ongemakkelijke stoel, in een muisstil lokaal, met dat vel papier voor je neus wat maar niet gevuld leek te gaan worden met correcte antwoorden? Brrr. Nu is er een mogelijkheid om die onbehaaglijke gevoelens opnieuw te beleven met de Engelse thriller Exam.
Het begint allemaal sfeervol genoeg; close-up shots van een aantal mensen die zich presentabel maken, waarbij we bij sommige personen glimpsen opvangen van kleine wondjes. Er is duidelijk al iets met deze luitjes gebeurd, maar wat precies? Vervolgens verplaatsen we ons naar een kille ruimte waar de rest van de film zich vervolgens zal afspelen. Elk van de 8 kandidaten neemt plaats aan een tafeltje waar een vel papier en een potlood al klaar liggen, en men krijgt vervolgens 80 minuten om een vraag te beantwoorden. En de beloning als je dan uiteindelijk slaagt? Een baan bij ‘the company’, waarvan we als kijker in den beginne nog helemaal niks weten. Uiteraard blijken er wat addertjes onder het gras te zitten. Zo blijken er strenge regels te zijn die bij overtreding leiden tot onmiddellijke diskwalificatie; je mag je eigen vel papier niet ‘vervuilen’, je mag de kamer niet verlaten, en het is verboden te communiceren met de toezichthouder of de bewapende security dude in de kamer. Waittaminnit.. wat voor soort weird examen heeft een security guard nodig? Wat is hier precies aan de hand?
Exam voelt als een mix tussen de heerlijk claustrofobische film Cube en de reality-afvalrace The Apprentice. Net als Cube speelt ook hier de hele film zich voor het grootste deel in één (soort) ruimte af. We krijgen maar een beperkt beeld van de buitenwereld, en in het geval van Exam blijkt er zelfs wat narige zut aan de hand te zijn wat de kandidaten deels motiveert. Maar waar in Cube een groepje mensen moest samenwerken om te overleven, is de situatie in Exam omgekeerd; samenwerken blijkt mogelijk, maar er kan uiteindelijk maar één persoon overblijven. Althans, daar gaat iedereen van uit.
Een deel van het kijkplezier zit hem in de ontdekkingen die de kandidaten doen. Over het examen, elkaar, en de regels. Want hoe duidelijk de regels ook zijn over wat je niet mag doen, wat je daaruit kan afleiden wat je juist wél mag doen is een stuk interessanter. Onduidelijkheden over wat de te beantwoorden vraag precies is zorgt voor een hoop discussie en wilde denksprongen. Juist, de actiefans mogen dit examen gerust overslaan, die zullen weinig voldoening halen uit 90 minuten met pratende mensen in ‘n kamer. De film (het regiedebuut van ene Stuart Hazeldine) heeft dan ook het zeer bescheiden budget van £350,000, dus verwacht geen heftig spektakel. Wat mij betreft was het concept sterk genoeg om te blijven boeien in de eerste helft, waarin we als kijker langzaam ontdekken wat er wel en wat er vooral niet aan de hand is. Toch gaat de film hierna wat misstappen maken die afdoen aan het eindproduct.
Grootste probleem; de conclusie. In een film als Exam zul je veel plezier kunnen halen uit het meedenken met de personages. Elk nieuw feitje brengt het totaalplaatje iets beter in beeld. Maar de payoff is… pijnlijk. Echt zo’n gevalletje “Oh.. was dit het nou? Hier was het allemaal om te doen?”. En dat is zeker zonde, want ik was me over het algemeen goed aan het vermaken. Ik heb dan ook wel een zwak voor ‘groep mensen in één ruimte’ films als Man From Earth en 12 Angry Men. Met beperkte middelen toch anderhalf uur kunnen boeien? Da’s bijzonder knap als je het mij vraagt (al doet niemand dat (en terecht)). Ook al heb je amper een budget en hanteer je het omgekeerde van het ‘show, don’t tell’ mantra, zorg dan tenminste dat je de kijker beloont met een verrassend eind. Exam lijkt wat dat betreft relatief op safe te spelen, en was met een wildere payoff een stuk memorabeler geweest. Gedurende het kijken vormde ik een theorie, gebaseerd op de ontdekking dat één van de vrouwelijke kandidaten een aantal wonden op haar been heeft die lijken op de wond die een man haar in een ondervraging wil toebrengen. Plots kreeg ik het idee dat de kandidaten ditzelfde examen al meerdere keren hadden doorlopen, en na elke poging werd men gehersenspoeld om later het hele circus opnieuw te laten plaatsvinden, om een mysterieuze reden die leidt tot een kick-ass payoff. Meerdere malen was deze specifieke dame dus al ‘ondervraagd’ door de specifieke man, zonder dat beiden zich dat beseffen. Sure, het is geen Hitchcock, maar het was wat mij betreft een interessantere insteek geweest dan de huidige conclusie.
Het acteerwerk is degelijk, met als enige écht bekende kop de altijd intimiderende Colin Salmon als de ‘Invigilator’, wat blijkbaar een bestaand woord is en ‘someone who watches examination candidates to prevent cheating’ betekent. Weer wat geleerd. Klint eerder als een D&D Prestige Class als je het mij vraagt. De overige rollen neigen wat naar karikaturen; de koele dame die een psychiater blijkt te zijn, de arrogante gast die mensen tegen elkaar op probeert te zetten, de slicke dude met een Interessant Verleden, en een in Frans brabbelend heerschap die als onvoorspelbare wild card fungeert.
Het is een lastige film om te beoordelen, die Exam. Het uitgangspunt is zeer fijn, het feit dat het examen zelf bijna in real-time verloopt was bijzonder netjes, en de opbouw is in den beginne best prima. Maar ja, dat eind, dat eind… Het doet echt wel af aan de ervaring. Ik had gehoopt op iets stimulerends wat me nog een tijdje door liet mijmeren over de film, maar het liet me allemaal maar koud en maakte hetgeen ik daarvoor zag met terugwerkende kracht ook minder tof. Zonde!
De conclusie; niet geslaagd. Helaas. Als we in de toekomst nog behoefte hebben aan een soortgelijke film bellen we u wel. Volgende kandidaat!
geschreven door Bartelen op 22 juli 2010
