0

Igla (The Needle) (1988)

Het gebeurt me heel soms na een film kijken dat ik denk, terwijl de credits over het scherm bewegen: “Leuk…maar waar ging dit over?”. Igla dus, een film uit de Soviet Unie uit 1988. Gorbachev heeft de glasnost ingevoerd, en het Sovietimperium begint richting het breekpunt te gaan. Igla (“De Naald”) gaat, kort door de bocht gezegd, over Moro (gespeeld door rockband Kino-frontman Viktor Tsoy) die een oude vriendin opzoekt die verslaafd aan morfine blijkt te zijn. Maar dat is net zo iets als zeggen dat Braveheart over boze Schotten ging.

De maker Rashid Nugmanov kwam toen hij de film maakte vers van de Nationale Filmschool af, en wat opvalt is de overdreven ‘cool’heid van de film. Ik heb de film in de voor mij lokale Club Worm bekeken, waar hij aangekondigd was als ‘ver voor z’n tijd vooruit’, op momenten geweldadig en vreemd, en als film die door 34 mensen bekeken was. Een low-budget Russische kruising tussen Pulp Fiction en Trainspotting?

De hoofdpersoon Viktor Tsoy heeft in ieder geval een rockstar-niveau van coolness over zichzelf, met z’n leren jack in de brandende zon, peuk in een mondhoek en een I-don’t-give-a-f**k-about-what-you-want-attitude. Moet zeggen dat wanneer Tsoy aan het begin van de film op de camera af loopt (veeeels te lang voor Westerse attention spans) op een soundtrack verzorgd door z’n eigen real-life band het eigenlijk best goed werkt.

Maar dit is geen Russische film. Nugmanov is Kazakh, en het speelt zich in Alma-Ata nabij de Aral Zee. De spelers zijn een bonte boel van aziatisch en Russisch uitziende mensen, en Tsoy zelf is half-Koreaans. De film is zeker eigenzinnig te noemen, alhoewel Trainspotting it is not: soms zie je alleen televisies in beeld, elk in verschillende staten van werkzaamheid (In Soviet Russia, you watch television in movie!). Je vraagt je constant af wat er gaat gebeuren, ook al heeft een mysterieuze stem het zojuist letterlijk aangekondigd. Je ziet Tsoy bijvoorbeeld vrienden ontmoeten waarvan je afvraagt of ze wel zijn vrienden zijn, omdat ze zo hopeloos try-hard zijn en hij er overduidelijk boven staat. En Tsoy ontmoet z’n oude vriendin (‘Dina’), die niet bijster blij lijkt om hem te zien. Uiteindelijk blijkt ze verslaafd aan morfine en Tsoy neemt haar mee naar de Aral zee om bij te komen.

En daar kwam voor mij het eerste heftige moment: zien hoe de Aral zee er toen al bij lag: één grote zoutwoestijn. We zien shots van het dorre landschap met roestende achtergebleven schepen. Dina die worstelt met afkicken. Tsoy die eten klaar maakt. En bizarre figuren die steeds maar weer voorbij komen. What does it all mean?

Als na terugkomst het weer mis blijkt te gaan met Dina besluit Tsoy de criminelen onder leiding van de dokter van Dina aan te pakken. De dokter wordt overigens gespeeld door de frontman van een andere Russische band, Sound of Mu. Aktie, half knullig half bad-ass, zoals alleen een regisseur uit de middle of nowhere het kan verzinnen.

En dan is er een dramatische ontknoping, en wat er toen gebeurde deed mij ‘Whuuut?’ doen. En dan te bedenken dat de aankondiging dat de film door 34 mensen gezien was niet klopte; dat moest 34 miljoen zijn..wat mij weer doet afvragen wat een rare lui die Russen dan wel niet zijn, want dit was in z’n geheel echt een vage film.  De film moet het hebben van z’n eigenzinnigheid (dus toch een heel klein beetje Pulp Fiction) en wat de film nu juist weer interessant maakt, naast het ‘Kazakhstanen die stoer zijn, huh?’-fenomeen, is de gedateerdheid van alles: ‘Dus zo zag het er daar vroeger uit in de USSR’.

Het is wel jammer dat Tsoy, wel eens ‘de laatste romanticus in Rusland’ genoemd, de weg van James Dean achterna is gegaan door met z’n auto tegen een boom aan te rijden. Het kan overigens zijn dat de film lastig op te sporen is, behalve met Duitse ondertiteling; het won in 1990 de grote prijs van het Nuremberg International Film Festival.

Nugmanov was bezig met een remake van de film, maar alle scenes met Viktor Tsoy wilde hij intact laten. Heuh? Lijkt er op een grote re-edit/remaster te worden, maar ben wel benieuwd; bij het zien van de oude Igla vroeg ik me regelmatig af of ik niet een onderliggende metafoor hard aan het missen was, dus misschien dat alles duidelijk wordt in de nieuwe versie?

-

geschreven door Egregius op 8 augustus 2010

Gerelateerde artikelen

Categorieën