0

Een avondje… old, old, OLD school horror

Respect voor ouderdom. Dat is wat ik altijd heel hard roep als die 9-jarige hangjongeren op de parkeerplaats van de plaatselijke supermarkt me weer eens in elkaar slaan. Maar wat mij betreft gaat het ook op voor film. Het is makkelijk om alle films die voor je geboorte uit zijn gekomen af te doen als oude rommel, zeker als het zutje in zwart-wit is gefilmd en er geen geluid in zit. Voor de types die toch een gok willen wagen blijkt juist dat het verleden vol zit met interessante werkjes die (in hun periode) hun tijd ver vooruit waren. Natuurlijk is het tempo allemaal wat rustiger, moet je even wennen aan de titelkaarten die de beelden afwisselen in de stomme films, en is het acteerwerk wat meer over the top dan we gewend zijn (op William Shatner na). Als deze dingen je kijkplezier nou echt helemaal vernietigen dan zul je helaas een hoop moois mislopen.
Zelf heb ik altijd een zwak voor horror gehad, en vooral in dit genre zijn de ‘kleurrijkste’ old school films te vinden. De klassieker Nosferatu is hier al eerder behandeld, en is een goed ijkpunt. Als je die wel prima wegkreeg dan is de reis door horrorland maar net begonnen. Pak je oudste popcorn en leg zo’n krakerige plaat op de platenspeler, want het is tijd voor een avondje… old, old, OLD school horror.

The Golem (1920)

Praag, de 16e eeuw. Rabbi Loew krijgt bovennatuurlijke waarschuwingen over iets ellendigs dat in de toekomst zal gebeuren. Kort daarna komt een shockerend bericht; de keizer heeft opdracht gegeven de ghetto te ontruimen. Het voortbestaan van de plaatselijke Joodse community wordt bedreigd, en Rabbi Loew besluit een golem te maken; een rond te commanderen spierbundel uit klei. De golem is maar op één manier uit te schakelen, en dat is door de 5-puntige ster op zijn borst te verwijderen. Als de keizer uiteindelijk zijn beslissing terugdraait, lijkt alles weer goed te komen. Er is één probleempje.. de golem wordt steeds moeilijker onder controle te houden. Eep!
Een van de eerste dingen die opvallen aan deze Duitse film zijn de indrukwekkende sets. De Joodse wijk is dan ook door een architect ontworpen en een mix tussen realisme en juist overdreven vormgeving geworden. Het resultaat is zowaar een beetje Efteling-achtig. Een tweede factor die The Golem interessant maakt is.. nou ja, de golem. Gespeeld door schrijver en regisseur Paul Wegener, die een mogelijke stroeve rol juist waanzinnig memorabel maakt door het gave kostuum en zijn geweldige gezichtsuitdrukkingen. Het verhaal an sich is een mooie variant op het Frankenstein-achtige ‘we created something and it’s out of control!’, en met minder dan 90 minuten speelduur zul je je hier vermoedelijk niet mee vervelen.

Das Cabinet des Dr. Caligari (1920)

OK, dit gaat allemaal heel erg film-snobberig klinken, maar… Caligari is een triomf in expressionistisch design. Een van de eerste films met onnatuurlijk vervormde sets. De wereld die hier op camera vast wordt gelegd is tegelijk prikkelend, bedreigend en onwerkelijk.
In de film wordt een Duits dorpje opgeschrikt door een aantal gruwelijke moorden. Tegelijkertijd wordt op de plaatselijke kermis een slaapwandelaar genaamd Cesare tentoongesteld door ene Dokter Caligari. De jongeman Francis en zijn grote liefde Jane raken hierbij betrokken als de dood van een goede vriend voorspeld wordt door de slaapwandelaar, en dit diezelfde avond ook uitkomt.
Zoals gezegd zijn de designs bijzonder sterk. Er wordt slim gespeeld met diepte, licht, en de emotionele reacties die worden opgewekt door de soms trippy visuals. Het verhaal is best boeiend en het tempo is zeker niet verkeerd. Grappig trouwens hoe Batman’s tegenstander Penguin geïnspireerd lijkt te zijn op meneer Caligari, en Cesare doet wel erg denken aan een schaarloze Edward Scissorhands.
Als dikke bonus eindigt de film met een conclusie die alles wat je voorheen zag weer in een nieuwe context plaatst. Een twist ending… in een film uit 1920. Seriously. Een diepe buiging is op z’n plaats.

Häxan – Witchcraft Through The Ages (1922)

Het is een beetje verhuld in de nevelen der historie, maar Denemarken was in de begindagen van film een van de grotere producenten en exporteurs. En onze hardcore Ice Giant slaying noorderburen hebben best wat interessante dingen afgeleverd. Een van de opvallendste horrorproducties (in samenwerking met Zweden) is Häxan. Waarom? Omdat het een documentaire is, baby! Juist, Häxan informeert de kijker over de opvattingen die in de middeleeuwen bestonden over hekschereij en duivelschen prakteijken. Wat het voornamelijk doet is een bizarre trip zijn voor mensen die dit met geestverruimende middelen kijken. Een heel scala aan gave scènes komt voorbijrollen, van de duivelse martelingen die in het centrum van de aarde plaatsvinden, heksensamenkomsten die door B. L. Zebub himself worden overzien, nonnen die massaal gek worden, tot de nare praktijken van de Inquisitie bij het zoeken en executeren van heksen.
Häxan is echt een roller coaster ride aan momenten die voor de jaren ’20 best heftig zijn. Zo zijn er opvallend veel semi-naakte dames in beeld (in deze periode was er nog weinig censuur in films), worden onderwerpen als marteling en religieus fanaticisme niet geschuwd, en zijn de special effects zowaar indrukwekkend te noemen. Serieus, er loopt een paardenskelet rond! Het hoogtepunt is de acteur die El Satan himself speelt. De make-up is fantastisch, zijn momenten worden sfeervol op camera vastgelegd en net als in The Golem zijn de gezichtsuitdrukkingen hier ook super.
Häxan hoef je als betrouwbaar naslagwerk niet al te serieus te nemen, maar het eindproduct vond ik echt bijzonder vermakelijk. Aanrader!

Dracula (1931)

Jaah, hoe kan dé vampier nou ontbreken uit deze lijst? Dracula maakt me nostalgisch naar een tijdperk waarin bloedzuigers niet sparkly worden in het zonlicht of met weerwolven vechten voor de aandacht van emotieloze tienerdoosjes. Nee, Dracula is tenminste classy as fuck. Scherp gekleed, een accent dat half tussen hilarisch en charmant hoort (charmarisch?), en de tijd nemend om zijn prooi mentaal af te breken. Met de sfeervolle Nosferatu die 9 jaar eerder uitkwam moeten de makers hier wel op die sterke basis kunnen bouwen om een nóg beter eindproduct af te leveren, toch? Hahahanee. Helaas is Dracula als film erg stijfjes, droog en onbevredigend. Het filmequivalent van de liefde bedrijven met een mummie.
Ergens voelt deze productie meer als een toneelstuk dat toevallig op film is vastgelegd. Er is weinig beweging, de camera doet niet veel bijzonders, en echte actie of horror is hier niet te vinden. Geluid wel, want de film komt uit de beginjaren van de ‘talkies’ en dit is dan ook de voornaamste reden om dit werkje te kijken; Dracula’s performance. Acteur Bela Lugosi, in een van zijn eerste rollen, steelt de show als de evil graaf. Zijn uiterlijk, stem en manier van acteren zijn bijzonder vermakelijk, al komt het tegelijk ook gedateerd en awkward over. Maar het is goed te begrijpen dat de man met deze rol zijn doorbraak wist te maken. Naast Lugosi is het voornaamste/enige pluspunt de sfeervolle sets. Het verhaal is ondertussen wel bekend, en de ‘actie’ is bloedeloos en voornamelijk offscreen. Zelfs het eind van Dracula krijgen we niet in beeld! Feh!
Als film is Dracula niet serieus te nemen, maar het is eventueel een curiositeit voor kijkers met een hele specifieke smaak.

Dr. Jekyll and Mr. Hyde (1931)

Het is bijna niet voor te stellen dat Dr. Jekyll and Mr. Hyde uit hetzelfde jaar komt als Dracula, want er kan geen groter verschil zitten in de uitwerking. De openingsminuten alleen al hebben meer technisch vernuft en liefde voor het product in zich dan de hele film van die bloedzuigende collega, waarbij we vanuit Dr. Jekyll’s point-of-view zien hoe hij zich naar de plaatselijke universiteit begeeft om een presentatie te houden. Bijzonder knap gedaan. Nu heeft het verhaal van Jekyll en Hyde me nooit echt geboeid (al is hij een vermakelijke toevoeging aan de cast van de League of Extraordinary Gentlemen), maar er zijn gelukkig wat redenen om deze film toch een kans te geven.
Zo is ‘ie (voor de tijd) opvallend seksueel geladen. De camera blijft bijvoorbeeld lang hangen bij de verleidelijke panty-verwijdering van een dame van lichte zeden. Spicy! Een paar jaar later zou de Hays Code worden doorgevoerd, het pakket met guidelines voor wat wel en niet getoond mocht worden in Amerikaanse films. Dr. Jekyll and Mr. Hyde zou hiermee niet door de censuur komen als het enkele jaren later zou zijn uitgebracht.
De film is bij vlagen ook vrij energiek. Als de beruchte transformatie eenmaal plaatsvindt (erg knap gedaan) zal de vrijgekomen Mr. Hyde lekker losgaan, met een wilde poging tot ontsnapping uit zijn laboratorium als acrobatisch hoogtepunt. Sure, het kan niet op tegen de slicke stunts van modernere actiehelden, maar voor een studiofilm uit de jaren 30 is het niet verkeerd.
Zwakke punten zijn een wat slomer tempo in de tweede helft, het verhaal dat weinig verrassingen heeft, en de wat lachwekkende make-up van Mr. Hyde. Erg aapachtig. De film had misschien beter een andere acteur kunnen gebruiken voor deze rol, een die fysiek ook wat imposanter is. Fredric March speelt nu zowel de Dr. als de Mr., en is na zijn transformatie niet direct creepy of imposant te noemen. Hij doet eerder denken aan een Ferengi. Eentje uit The Next Generation seizoen 1.
De verkenning van de duistere kant van de menselijke psyche is sindsdien beter en subtieler gedaan, maar Dr. Jekyll and Mr. Hyde is zeker niet slecht te noemen.

Zo, dat was een klein kijkje in het indrukwekkend grote aanbod ouwe horror. En ook al is het nergens eng of écht spannend, dan nog valt er een hoop plezier te halen uit deze (vaak terechte) klassiekers. Als je je een keer nostaligisch voelt of de spastische editing uit hedendaagse actiefilms even helemaal beu bent, zijn deze werkjes een mogelijk alternatief. Het is in ieder geval leuker dan op een parkeerplaats in elkaar geslagen worden.

Witchcraft Through The Ages

avatar geschreven door op 4 september 2010

Reageer

Anti-Spam vraag :