0

Dirk Ayelt Kooiman – Montyn (1982)

In tijden waarin Nederland weer een soort halfbakken EU-wijde oorlog-vanaf-de-zijlijn met Libië voert, is het onderwerp weer eens actueel. Oorlog. En met bevrijdingsdag en de jaarlijkse dodenherdenking ook weer in het vooruitzicht, leek de tijd rijp voor een recensie van een willekeurige oorlogsroman uit de boekenkast. In dit geval een vergeeld exemplaar van Montyn (Bulkboek, 1982).Schrijver Dirk Ayelt Kooiman ontmoet in het najaar van 1979 een kunstenaar in Parijs. Jan Montyn. Ze raken in gesprek, en Dirk krijgt één van de meest overrompelende levensverhalen voor zijn kiezen die hij ooit had gehoord. Hij besluit het op te schrijven, en al snel ligt er de roman Montyn, hevig geïnspireerd op het levensverhaal van de beeldende kunstenaar.

Verhaal

Jan Montyn woont in het slaperige dorpje Oudewater, en heeft moeite om er te aarden. Noodgedwongen gaat hij maar werken bij zijn vader in het schildersbedrijf, maar het prikkelt hem even erg als een Star Wars fanaat op een Star Trek conventie. Dan breekt de Tweede Wereldoorlog uit. Eindelijk een kans om te breken met de vertrutting van de goegemeente! Weg uit suf Nederland! Op naar avontuur! Hij laat het zich geen twee keer zeggen, en gaat al snel in dienst. Niet dat Montyn een schietgrage malloot is of kickt op actie, niets daarvan. Meer dan eens lezen we over de innige angsten die Montyn doorstaat tijdens gruwelijke bombardementen of wanneer de kogels hem rond de oren vliegen. Maar de innerlijke drang om op avontuur te gaan is vele malen sterker. Dat hij dan ook aan Duitse kant in dienst gaat, lijkt hem amper te interesseren. Het doel heiligt de middelen. Bovendien liggen er geen politieke keuzes ten grondslag aan zijn keuze. Het is een baan. Eén die meer avontuur betekent dan het hek van de buurvrouw verven. En dat zal Montyn dan ook weten.

Tussen Oostfront en Oudewater

Jan wordt al snel naar het front gestuurd en vanaf dat moment is het leven van Montyn getekend met littekens op zijn zielen, schatjes in elke stad, en bloed. Veel bloed. Heel veel bloed. Maar de drang tot overleven is vele malen sterker. Maar voor de koelbloedige, nuchtere jongen blijkt overleven niet genoeg. Ook na de oorlog, ondanks alle verschrikkingen, vindt hij geen rust in Oudewater. Overleven betekent voor Montyn het zoeken van de ideale balans tussen het avontuur en een gewisse dood dankzij een overdosis avontuur. En zo blijft hij een leven lang zoeken. Opmerkelijk is hoe nuchter en open Jan vanuit de ik-persoon tot je spreekt over zijn dienstperiode bij de Duitsers, en alle verwikkelingen daaromheen. Het biedt een verfrissend en realistisch perspectief naast de aanwezige literatuur. Want ja, voor veel jongens in het leger, aan welke zijde ook, was het waarschijnlijk ook niet meer dan een betaalde baan. Of ze tekenden simpelweg omdat ze thuis de vorige wereldoorlog nog met zich meedroegen. Jan beweert van de gruwelen van de concentratiekampen in ieder geval nooit te hebben gehoord in de loopgraven, slechts het geluid van bommen, granaten en schreeuwende mannen. Overleven was ongetwijfeld pragmatisch belangrijker dan politieke of maatschappelijke analyses.

Lezen?

Montyn is een vooral bloedig en realistisch relaas van een man die de rust nooit vond. Thuis niet op zijn stille zolderkamer. En tijdens claustrofobische nachten in beschoten schutterputjes niet. Een oneindige zoektocht naar de ideale balans in het leven, maar bijgevolg slechts bezig met het overleven in beide uitersten. De schrijfstijl was overigens simpel en uitermate toegankelijk. Kil en sober zou je het ook mogen noemen, en het versterkt het karakter van de nuchtere Hollander. De impact van het imposnante levensverhaal is er beslist niet minder om.

avatar geschreven door op 30 april 2011

Reageer

Anti-Spam vraag :