0

Vienui Vieni (2003)

Een tijd terug, tijdens een typisch wikipedia-link-klikfestijn, kwam ik achter het bestaan van een Litouwse film genaamd Vienui Vieni (vrij vertaald naar ‘Utterly Alone’). Gemaakt in 2003, vertelt de film het verhaal van de Litouwse vrijheidsstrijders tijdens de Soviet-bezetting.

M’n interesse was gewekt, want dit is niet iets waar we in het Westen veel van af weten, of veel bij stil staan. De Sovietunie was immers één van de agressoren in de tweede wereldoorlog, maar omdat ze de strijd aangingen met het enige Kwaad dat groter was dan Stalin, zijn de Russen tijdens WO2 semi-positief als ‘bondgenoot’ in onze collectieve herinnering komen staan. En alhoewel er plannen waren van onder andere Churchill om de USSR aan te vallen meteen nadat Duitsland gevallen was, had niemand daar echt trek in, en dat betekende dat Oost-Europa ‘bevrijd’ bleef door de Soviets. Maar die landen zaten niet te wachten op deze nieuwe bezetter nadat de Nazis hun land uit waren geschopt. Vooral de Baltische staten (Estland, Letland, Litouwen) hadden door hun rijke geschiedenis, en misschien het feit dat ze pas sinds de Eerste Wereldoorlog weer zelfstandig van Rusland waren, de motivatie om weer zelfstandig te willen zijn. En door hun recrutering als anti-Soviet divisies onder de Nazis hadden ze ook de middelen om weerstand te bieden.

Waarom weten ‘we’ hier zo weinig van af? Misschien uit een schaamte voor wat men in sommige landen als ‘het Westerse verraad‘ ziet: in het Atlantische Charter werd zelf-bestemming voor allen beloofd, maar het Westen durfde de Soviet Unie niet voor de schenen te schoppen, dus we lieten verscheidene volkeren, ondanks aanmoedigingen van ‘onze zijde’ om weerstand te bieden tegen de Russen, in de steek. Zo ook dus de Baltische Staten, die na de tweede wereldoorlog een vergeten oorlog voerden tegen brute Soviet-oppressie. (Saillant detail: de laatste strijder is pas in 1971 uit het bos gekomen).

En nu we deze geschiedenisles achter de rug hebben, terug naar de feature-film van vanavond: Vienui Vieni, oftewel Utterly Alone. Deze film (geschoten in zwart-wit) is nota bene, zover ik het kan vinden, pas de eerste film over het Litouwse verzetsbeweging gemaakt vanuit Litouwen. In 1966 maakte een Soviet regisseur namelijk wel al een film genaamd Nobody Wanted To Die vanuit het Soviet perspectief over de tragedie van landgenoten die tegen elkaar vechten. Dat het een tragedie is wordt snel duidelijk wanneer je Utterly Alone kijkt: de film volgt de familie van Juozas Lukša aka Daumantas, een van de bekendere partizanen. Strijden tegen de Soviets zien hij en z’n broers als de enige logische optie. Maar dan komt de Soviet-repressie.

De film is vrij deprimerend: scène na scène van partizanen die opgejaagd worden, het verlies van iemand betreuren, of bediscussiëren wie ze wel kunnen vertrouwen en wie hen nou de vorige keer verraden heeft. De partizanen beseffen dat ze geen kans van slagen hebben als ze niet verenigen onder één banier, maar elke poging tot overleg tussen de verschillende groepen loopt stuk omdat iemand ze verraad en de leiders opgepakt worden. Ook beseffen ze dat ze zowieso weinig kans maken tegen de Soviet-overmacht als het Westen niet meehelpt en de USSR aanvalt. En hier is steeds minder hoop op als de tijd verstrijkt en er steeds minder strijders overblijven na afvoering van boerenfamilies richting Siberië.

Helaas is de film wat mij betreft niet goed genoeg voor zo’n zwaar onderwerp. Het is niet de eerste film van de in Litouwen bekende regisseur Jonas Vaitkus, maar hij blijkt toch meer een theater-man. Zo zit er bijvoorbeeld geen narratief (is dat een Nederlands woord?) in de film; het lijken willekeurig aaneengesloten scènes waar een constante stroom van voor mij random namen voorbij komen. Gezien de casualty-rate komen niet al die namen in latere scènes terug, en het lijkt er op dat we zelf een lijn op moeten maken uit wat gepresenteerd wordt, in plaats er van dat we er een aangerijkt krijgen; iets wat waarschijnlijk beter in een theater werkt.

Na een tijdje komt er inderdaad meer structuur in (nadat de cast uitgedund is, bitterironisch genoeg), en we zien Juozas naar het Westen reizen om daar hulp voor z’n land te zoeken. Nou moet je weten dat de Litouwse verzetsbeweging de grootste klappen te verduren heeft gehad doordat in het Westen dubbelspionnen zoals Kim Philby informatie van en over de rebellen simpelweg doorspeelden naar de Russen. In de film zien we echter alleen dat het mis gaat, en af en toe net niet mis gaat. Dit is waarschijnlijk een betere reflectie van hoe het overkwam op de verzetsstrijders, die alleen maar bewust waren van de klappen die ze kregen, maar als je de geschiedenis niet kent is het alleen maar frustrerend om te volgen.

Je zou kunnen zeggen dat deze film een verhaal vertelt dat verteld moest worden, maar ik wenste dat het verteld werd door een betere regisseur. De zwart-wit beelden zijn mooi, en schetsen een goed beeld van hoe het leven van een partizaan geweest moet zijn, maar het had cinematischer gekund. Vooral de gevechtsscènes hadden van mij minder knullig mogen zijn, en getuigen van een gebrek aan ervaring hiermee. De film leidt ook niet tot een bevredigend einde of boodschap, alleen dat het tragisch is wat er gebeurd is. Afijn, misschien mis ik hier subtiliteiten en zou ik de film nogmaals moeten kijken, maar ik denk dat het belangrijkste uiteindelijk is om simpelweg bekend te zijn met het verhaal.

avatar geschreven door op 30 juni 2012

Reageer

Anti-Spam vraag :