0

Tinker, Tailor, Soldier, Dork

Het concept ‘spionage’ blijft voor deze jongen vrij fascinerend, ook al hebben we in eerdere Dorkside reviews zoals Spycatcher gezien dat het vakgebied lang niet zo glamoreus is als je mogelijk zou denken. Het volgen van uitgebluste overheidsagenten die werken voor incompetente diensten mag in de praktijk dan niet zo cool zijn, het heeft wel potentie voor een goed drama. In die categorie mag je Tinker, Tailor, Soldier, Spy in ieder geval wel zoeken. Zin in down-to-earth spionage met een melancholische saus? Je kunt terecht bij het boek, de miniserie en/of de film.

Tinker, Tailor, Soldier, Boek
We bevinden ons midden in de Koude Oorlog, en er is iets goed mis bij het Circus (het koosnaampje is voor de Britse geheime dienst). Althans, dat is het vermoeden van ene George Smiley, een oude secret service agent die na een interne reorganisatie buiten is geknikkerd. Deze vond plaats na het overlijden van Control, het hoofd van de dienst. Diens positie is nu ingenomen door de fanatieke Percy, die een tijdje daarvoor met een uiterst geheime maar zeer waardevolle Russische informatiebron aan kwam zetten en nu iedereen buiten schopt die close was met Control. Daar hoorde Smiley ook bij, die nu zijn tijd doorkomt met… tsja, weinig boeiends.
Dingen worden ineens een stuk interessanter als hij wordt uitgenodigd voor een geheime bespreking die niet bedoeld is voor de oren van Percy en zijn consorten. Wat blijkt nu? De meest beruchte Russische spymaster met codenaam Karla heeft al jaren een infiltrant in het Circus rondlopen. Iemand die in de buurt van de top staat en toegang heeft tot alle beschikbare informatie van de dienst. Dit is rampzalig nieuws, en extra tricky omdat alleen Smiley en een klein clubje sympathisanten kans maken deze infiltrant te ontdekken. Hoe diep gaat het verraad, en hoe groot is de geleden schade? En wat is de connectie tussen Karla’s agent en de gebeurtenissen van de afgelopen tijd?

Ook al vind je verhalen over spionage erg gaaf, wees gewaarschuwd: dit boek bestaat voor 70% uit (veelal oudere) dames en heren die herinneringen ophalen over specifieke missies of hun tijd in de secret service. Smiley moet een patroon zien te vinden in al deze losse brokjes informatie en ontdekken hoe ver de invloed van Karla’s agent reikt. Pas halverwege het boek begon ik de complexiteit van het ontvouwende verhaal te waarderen, al heeft het niet echt een ‘wow!’-factor en is het eerder een sober geheel waarin mensen melancholisch terugkijken op hun tijd in het Circus, die door de aanwezigheid van Karla’s agent ook nog eens deels irrelevant gemaakt is. Geen toffe gadgets of dikke guns te vinden hier. Aan de andere kant zullen fans van realisme de no-nonsense sfeer wel kunnen waarderen. Het helpt ook dat Smiley een tragisch personage is, een man die zonder zijn werk eigenlijk geen leven meer heeft.
Tijdens het lezen van het boek kreeg ik regelmatig flashbacks naar Spycatcher. Schrijver John le Carré (eigenlijk David John Moore Cornwell) baseerde het boek op de onthullingen in de 50’s en 60’s dat er hooggeplaatste Britten informatie doorspeelden naar de russen, zaken die ook in Spycatcher uitgebreid aan bod kwamen. Vergezocht is het dus allemaal zeker niet!

Tinker, Tailor, Soldier, Serie
De 7-delige miniserie uit 1979 is erg trouw aan het boek gebleven. De volgorde van bepaalde scènes is misschien verschoven, en een passage die eigenlijk in Hong Kong plaatsvond is nu voor het gemak maar naar Lissabon verplaatst, maar de essentie is nauwkeurig bewaard gebleven en hele chunks dialoog zijn zelfs 1 op 1 overgezet. Het mag de puristen dan tevreden stellen, het grootste nadeel aan deze miniserie is wel dat het totaalplaatje niet echt… sexy is. Komt deels door de grauwe, onscherpe visuals, deels door het verhaal zelf wat te sober is en niet echt van het beeld kan spetteren. Alles komt sloom op gang en lang niet alle afleveringen eindigen op een spannend punt. Gezien het bronmateriaal zijn deze issues onvermijdelijk. Om de kijker wat sneller geïnteresseerd te maken komt de reveal van de Circus-infiltrant al vroeg in de eerste aflevering langs. Ergens is dat wel jammer, in het boek komt deze reveal pas na enige opbouw waardoor de impact wel wat groter is. Het liefst had ik überhaupt in deze review niks gemeld over dat plot-element, maar zonder die onthulling wordt het vermoedelijk lastig om je écht warm te maken voor het idee.

Een van de fijne dingen aan de miniserie is dat de personages wat meer tot leven komen, simpelweg door ze in beeld te zien. Het boek heeft best een uitgebreide cast (waarvan een hoop types slechts eenmalig voorbijkomen) en een aantal cruciale personages komen in tekstvorm niet echt tot hun recht. Een belangrijk gemis is bijvoorbeeld dat niet alle leden van Percy’s kleine clubje echt worden uitgediept, en aangezien één van hen de infiltrant is wil je als lezer wel dat die uiteindelijke onthulling een impact maakt. In de serie zul je alsnog niet alle types even goed leren kennen, maar de acteurs leveren in ieder geval prima werk af en zijn zo meer memorabel. Het hoogtepunt is Alec Guinness, die van Smiley echt een ice cold professional maakt en het geheel een classy sfeertje geeft. De voor mij onbekende Alexander Knox is een uitstekende Control, en Percy en enkele van zijn stooges ademen echt dat bekakte Britse gentlemen sfeertje uit. Als geek-related surprise is er uiteindelijk nog een toffe cameo van Patrick Goddamn Stewart.
De Tinker Tailor miniserie is uiteindelijk een goede verfilming van het boek geworden, al vraagt het echt wat geduld van de kijker en een tolerantie voor dat grauwe eind 70’s televisie-sfeertje.

Tinker, Tailor, Soldier, Film
Voor mensen die niet 7 afleveringen x 45 minuten geduld hebben is er een shortcut mogelijk. De Tinker film uit 2011 schroeft het tempo hard omhoog en weet zo het hele verhaal in 2 uur en een paar minuten te proppen. Maar of dat nou zo’n slimme keuze was…
De Zweedse Tomas Alfredson kroop voor deze film in de regiestoel, en bewees met Let The Right One In al goed overweg te kunnen met tragische personages en een kille presentatie. Het sfeertje is dan ook uitstekend verzorgd en eigenlijk het sterkste punt aan de film, al is de cast zeker niet verkeerd! John Hurt is een perfecte keuze als Control en Gary Oldman is een vrij degelijke (maar wel iets te nerveuze/emotionele) Smiley. Andere fijne koppen om terug te zien zijn die van Mark Strong, Colin Firth, en Tom Hardy. Er zijn wat kleine kanttekeningen, Toby Jones is bijvoorbeeld niet zo’n overtuigende Percy en Benedict ‘Sherlock‘ Cumberbatch is een tikkie houterig, maar daar is best overheen te kijken.

Vergeleken met de serie en het boek is de film uiteindelijk toch het zwakst. De ingekorte speelduur leidt namelijk tot te veel concessies die de kijkervaring schaden. Er worden grote sprongen heen en weer gemaakt in de tijd en de editing is soms wat rap, waardoor bepaalde momenten aan je voorbij razen voordat de significantie er van goed en wel in kan zinken. De uiteindelijke reveal van de infiltrant zal vermoedelijk een “Oh, hij is het? Hmmm ok, wie was dat ook weer?” reactie opleveren. En de vele manieren waardoor cases (en levens) in het verleden beïnvloed zijn door deze spion blijven ook wat vaag. Een tweede kijkbeurt zal aan te raden zijn om alle plot threads op te pikken en in de juiste context te kunnen plaatsen, maar of je daar op zit te wachten… Een sobere, stijlvolle film met een sterke cast is het zeker wel, maar reken niet op een super bevredigende 2 uurtjes.

Dus…
Tsja, het is tricky om Tinker in welke vorm dan ook aan te raden als je écht niks hebt met een grote dosis realisme in je spionage-pretpakket. Vergeleken met een James Bond productie is dit natuurlijk rete-saai. Maar ben je het type dat houdt van een slow burn waarbij je je koppie moet blijven gebruiken? Dan kun je het zeker slechter treffen dan met deze drie opties. Niet voor Tinkers, maar Thinkers dus.

avatar geschreven door op 4 juli 2012

Reageer

Anti-Spam vraag :