0
Een avondje… Sesamstraat!
Is het al zover? Kindertjes met fris gewassen haartjes naast je op de bank? Zo rond de klok van zessen? Tijd voor… ? Jawel! Seeeeeeee – sam – straat. Toeptiedoe. Seeeeee- sam. Enfin. You get the idea. Vandaag sleuren we je mee in drie documentaires rondom het meest kindervriendelijke programma ooit voor een kijkje achter en rondom de schermen met de Nederlandse variant (Achter het scherm), één van de Amerikaanse personages (Being Elmo), en een eh.. militaire spin-off (Songs of war).
Holland Doc – Achter het scherm
Hoewel Sesamstraat een van oorsprong Amerikaans programma is, maakt elk land ter wereld zo’n beetje zijn eigen variant, waarin nationale herkenbare personages worden afgewisseld met scénes van Amerikaanse makelij. En wie er is in Nederland niet opgegroeid met de zestig procent Neerlandse inbreng van Ieniemienie, Tommie of een (blauwe!) Pino? Holland Doc biedt een kijkje achter een reguliere draaidag waar vijf van die scénes worden gemaakt en Amerikaanse scénes worden ingesproken door de overbekende stemmen. Maar hoe spontaan Bert en Ernie ook overkomen, Paul Haenen en Wim T. Schippers hebben tientallen dubs nodig om de juiste intonatie erin te krijgen. Het zijn diezelfde stemmen die dat tijdloze karakter geven aan Sesamstraat. Want ook al zijn er nieuwe personages bijgekomen en staat er een wanstaltig abstract decor dat in niets herinnert aan persoonlijke jeugdherinneringen, de inbreng van hun tijdloze, simpele karakters en stemmen maakt de documentaire toch leuk voor die blik achter de schermen van een wereld die de jouwe niet meer is.
Grappig wel dat Nederland wat tegelijkertijd een kleine voortrekkersrol lijkt te hebben, want de Amerikanen mopperen over de pedagogisch onverantwoorde Aart Staartjes en het rare decor, maar zien ook in dat hun decor ondertussen erg oubollig is geworden. Wel moet worden geconcludeerd dat er weinig kritisch over Sesamstraat zelf wordt gesproken, en je aan het eind van de documentaire niet zoveel wijzer bent geworden. Je hebt een blik gekregen achter de schermen, wat camera’s rondom Pino zien scharrelen, en een paar rake opmerkingen gekregen van een (h)eerlijke Aart Staartjes, maar dat is het dan ook wel. Voor een inkijkje hoe het programma door de jaren heen was of wat er zoal bij het maken komt kijken, lijk je beter de uitgebreide website van Sesamstraat te kunnen bezoeken dan deze documentaire te bekijken over ’s Neerlands meest bijzondere kinderprogrammas.
Being Elmo: A puppeteer’s journey
In deze documentaire wordt Elmo’s levensloop onder de loep gelegd. Er wordt wel eens geklaagd dat het klimaat in Nederland zo hard is. Dat de mensen zelfzuchtig zijn, zelfgenoegzaam en alleen zichzelf belangrijk vinden. Nu kan ik me niet herinneren dat de Nederlandse variant van Sesamstraat ooit een Elmo had. Zou het er iets mee te maken hebben? Sesamstraat is al jaren zeer succesvol in Amerika onder de bezielende leiding van de notoire poppenmeester Jim Henson, als hij in contact komt met een veelbelovende poppenspeler Kevin Clash, een verlegen Afro-american die het wil maken in de grote stad met zijn poppen. Hij verzint de knuffelgrage Elmo die niets anders uitkraamt als dat hij van je houdt en dat jij zijn lievelingetje bent. Zo simpel, maar o zo doeltreffend, blijkt uit de documentaire.
Waar Achter het scherm een vrij neutrale inkijk biedt in een dagje Sesamstraat opnemen, gooit het pathetisch opgezette Being Elmo het juist over een andere boeg. Natuurlijk is er een kijkje in de Henson-studios, schappen vol poppenlijfjes en lades vol poppenwenkbrauwtjes. Zien we acteurs stemmen oefenen voor personages en leren we wat in godsnaam een ‘Henson-stitch’ is. Maar het zijn de schattige rode knuffelpop en de vele liefdesbetuigingen aan zijn adres die de documentaire zijn flair geven. De ontelbaar glimmende kinderoogjes bij een simpele ontmoeting met Elmo, de nostalgische tintelingen bij het zien van sets van Labyrinth waar Clash ook aan meewerkte, al deze dingen werpen een donzige deken over de documentaire en bezorgen de kijker onmiddellijk een warm en fuzzy gevoel. Best knap, als je eigenlijk nooit met Elmo bent opgegroeid of bekend bent met Elmo en dus niet direct affiniteit met het personage hebt. Zo weet Being Elmo in krap een uur tijd een ouderwets feelgood-gevoel in een desondanks evenwichtige documentaire te verwerken. We zien namelijk ook de keerzijde. Hoe Clash zijn huwelijk onder het succes leidt van de rode sok, hoe hij vaak van huis is om wereldwijd programmamakers te leren hoe ze leven in hun poppen (en Elmo) moeten blazen, en dat Clash daardoor vaker met andere kinderen en met Elmo bezig is dan met zijn eigen dochter bijvoorbeeld. Een opmerkelijke schaduwzijde van de impact op het privé-leven van de Sesamstraat-makers die jammer genoeg weliswaar niet verder wordt uitgediept, maar waarover tussen de regels door genoeg te lezen valt. Precies wat Achter het scherm misschien wel miste.
Songs of war: Sesame Street
Zelfs Sesamstraat heeft haar eigen schandvlek. Ook al kunnen ze er zelf niets aan doen, en wordt het programma overal met de beste intenties gemaakt, eenmaal de wereld in geslingerd kunnen zaken zowaar een eigen leven gaan leiden. Dat gebeurt bijvoorbeeld in Amerika zelf al, waar liedjes uit Sesamstraat werden gebruikt als middel om – hoe onwaarschijnlijk het ook klinkt – de inwonenden van Guantanamo Bay te martelen. In deze documentaire van Al Jazeera volgen we Chris Cerf, die al veertig jaar componist is voor het kinderprogramma, en honderden kinderliedjes schreef. Het is voor hem een persoonlijke schok dat liedjes voor iets anders worden gebruikt dan waar ze voor bedoeld zijn, en hij probeert een tipje van de sluier te krijgen hoe men tot zoiets komt, of het eigenlijk wel effect heeft, en of het erop lijkt dat het vanaf nu vaker zal worden toegepast. Het gebruik van muziek bij oorlogsvoering is niet nieuw. Al in de jaren zestig zijn er helicopters die geen bommen maar speakers boven de jungles balanceren om de vijand te treiteren. Cerf spreekt met psychologen, gemartelden en met bandleden van een metalband wiens liedjes in de tanks worden gespeeld tijdens vuurgevechten. Als klap op de vuurpijl laat Cerf zich een paar uur zelf martelen om te ervaren wat het met hem zou doen wanneer iemand wordt gefolterd met muziek. Is dat nou echt zo erg? Het is voor een buitenstaander misschien wat moeilijk voor te stellen waarom wat harde muziek nou zo uitermate vervelend kan zijn? Er worden geen teennagels uitgetrokken, je testikels blijven intact en er worden tenminste geen peuken op je tepels uitgedrukt? Wat maakt het nu zo pijnlijk voor de gefolterde? Cerf probeert tot een antwoord te komen, hetgeen halfslachtig slaagt. Een ‘echte’ marteling is dan ook niet zomaar mogelijk dus hij kan slechts het topje van de ijsberg bevatten. De documentaire is stukken grimmiger van toon dan de bovenstaande twee, en breder van opzet (de focus ligt niet zozeer op Sesamstraat maar op het fenomeen martelen met muziek), maar toch is de documentaire de moeite waard juist vanwege de merkwaardige combinatie waarin die twee uiterste werelden van terreur en lieftallige schattigheid botsen. Wel raden we je aan om deze documentaire maar even op te zetten na een uur of zeven. Als Sesamstraat voorbij is. En de kinderen al naar bed zijn..
geschreven door Doctor Clavin op 14 augustus 2012
