0

Stanislaw Lem – The Futurological Congress

Als iemand zonder trouw- of kinderwens is ‘de toekomst‘ een beangstigend concept voor me. Hoe lang kan ik nog op de huidige voet doorgaan zonder op sociaal niveau te worden ingehaald door mensen die hun zaakjes wél op orde hebben? Aan de andere kant… waarom je druk maken over ‘je pensioen’ of ‘elk jaar een stukje irrelevanter worden’ als de samenleving toch binnen maximaal 3 jaar instort en de mensheid een zootje radioactieve kannibalen wordt?
Hoe dan ook, te veel aan de toekomst denken maakt me niet zo heel blij en staat daarom niet echt hoog op mijn To Do list. Voor de personages in The Futurological Congress is dat omgekeerd, die hebben er juist hun werk van gemaakt. Maar of ze daar wél gelukkig van worden is maar de vraag.

The Futurological Congress
Stanislaw Lem is met zijn werk Fiasco al eerder op Dorkside voorbijgekomen, en na het lezen van dit tweede boek is duidelijk dat hij terecht een van de grootmeesters van sci-fi genoemd wordt. In The Futurological Congress volgen we Ijon Tichy, schijnbaar een terugkerend personage in Lem’s werk. Ijon is na recente reizen in de ruimte teruggekeerd op een Aarde die zich wat verder/weirder heeft ontwikkeld, en is uitgenodigd op de 8e World Futurological Congress die wordt gehouden in Costa Rica.

In het plaatselijke en overvolle Hilton hotel waar hij verblijft (dat uiteindelijk totaal wordt verwoest, lezen we op de eerse pagina) zien we al snel hoe wild en extreem de wereld geworden is. Niemand kijkt op van naakte literatuur-fanatici, zwaarbewapende gelovigen met plannen om de paus te vermoorden en weirde drugs in de watervoorraad. Als een incident met door extremisten gekidnapte Amerikaanse diplomaten uit de hand begint te lopen komt heel de stad op ‘r kop te staan. Na een hoop chaos komt Ijon met een klein groepje futurologen uit in het riool onder het hotel, waarbij iedereen een dosis hallucinatie-opwekkend gas binnen heeft gekregen. Vanaf dit punt wordt het boek nóg onvoorspelbaarder en kun je als lezer niets anders dan glimlachen en je laten meeslepen door Lem’s verbeelding.

The Futurological Congress scoort gigantisch goed op het vlak van creativiteit. Lem gebruikt de Costa Rica setting als speelveld voor allerlei hilarische, cynische en interessante scenario’s. We veranderen meerdere malen van omgeving (of zijn dat ook hallucinaties?) en maken ook een sprong in de tijd. De tweede helft van het boek speelt zich af in een zeer interessante toekomst waar onze samenleving stukker simpeler en tegelijk complexer is geworden. Taal heeft zich verder ontwikkeld om alle nieuwe ontwikkelingen bij te houden, en chemie blijkt de oplossing voor de meeste problemen te zijn. Door een gigantisch aanbod aan pilletjes/drankjes/stofjes om specifieke effecten te bereiken is wat elk zintuig ervaart te ‘customisen’. Maar gaat er méér schuil achter deze situatie?

The Futurological Congress is niet gericht op het leveren van een rechtdoorzee verhaal en is meer een tof ‘what if’ scenario waarin Lem bepaalde trends en ontwikkelingen tot in het extreme doortrekt. Er is her en der nog een interessante twist te vinden en Ijon Tichy’s observaties lezen vooral in de 2e helft heerlijk weg als je Engelse taal beheersing bovengemiddeld is. Aan de andere kant is de structuur van het boek nogal losjes en vooral een barrage aan weirdheden of beschrijvingen van futuristische concepten. Kudos zijn overigens op z’n plaats voor de Engelse vertaler die een indrukwekkende barrage aan waanzinnig gave toekomst-terminologie uit het Pools weet over te brengen.

Fortunately there are also drugs to purge the mind. Obliterine and amnesol, for example. With them one can easily rid oneself of unnecessary intellectual baggage or unpleasant memories. In the psycho-tropic gorcery around the corner I saw freudos, morbidine, quanderil, and the most recent of the iamides, heavily advertised – authentium. Creates synthetic recollections of things that never happened. A few grams of dantine, for instance, and a man goes around with the deep conviction that he has written The Divine Comedy. Why anyone would want that is another matter and quite beyond me.

Het enige nadeel van het boek (uitgaande van het feit dat je de inhoud en stijl kunt waarderen) is een onthulling op het eind. Als je een type lezer bent die meer geniet van de reis dan van het eindpunt dan ga je er niet zo veel last van hebben. Just so you know!

The Congress (2013)
Regisseur Ari Folman (mogelijk bekend van Waltz with Bashir uit 2008) nam de taak op zich om dit onverfilmbare boek te, nah ja, verfilmen. Tot mijn grote sci-fi-schaamte ben ik pas achter het bestaan van Lem’s hierboven besproken boek gekomen na het zien van de trailer voor The Congress. Een trailer die me eigenlijk meteen wist te prikkelen en deze titel vrij hoog op mijn ‘must watch’ lijstje gooide, samen met werkjes als Gingerdead Man versus Evil Bong. Mijn smaak is awesome (terrible).

The Congress is een moeilijke aanrader en flink anders dan het boek. Alles draait hier namelijk om actrice Robin Wright, gespeeld door actrice Robin Wright. De Robin in de film is een gevalletje Nét Niet; een veelbelovende carrière viel uiteindelijk in duigen door een te extreme levensstijl, en de enige kans op een comeback is een zeer ongebruikelijk aanbod. Miramount Studios wil namelijk een begin maken met het copyright krijgen op een persoon. Hierbij wordt een acteur of actrice volledig ingescand om deze daarna digitaal te reproduceren. Het ‘origineel’ wordt vervolgens contractueel verboden ooit nog aan een project mee te doen. Robin kan het geld gebruiken om haar blind en doof wordende zoontje te ondersteunen en stemt in. Hierna worden dingen.. weirder.

We maken een sprong vooruit en komen in een toekomst waarin het concept ‘identiteit’ flexibeler is geworden dan een ingeboterde yogainstructeur. De digitale Robin Wright is ondertussen een populaire filmster geworden en de real-life Robin wordt uitgenodigd op de door Miramount georganiseerde Futurological Congress. Hier is een technologie ontwikkeld waarmee mensen in een cartoon-avatar kunnen veranderen, en dit hele deel van de film is dan ook helemaal geanimeerd. Tijdens dit congres komen rebellen de boel verstoren, en maken we ook een sprong in de tijd. Uiteindelijk is de vraag wat er schuil gaat achter deze cartoon-realiteit, en wat onze identiteit nog waard is in een wereld waarin iedereen zich kan voordoen als een ander in een omgeving die niets meer met de werkelijkheid te maken heeft.

congress2

The Congress is zo’n film die niet echt een grote indruk maakte tijdens het kijken en ik achteraf als totaalplaatje juist wat meer kon waarderen. Ik had wat moeite met de filmcarrière-insteek en het idee van een filmstudio als de drijvende kracht achter technologische ontwikkelingen. Het is begrijpelijk dat voor de film gezocht is naar een herkenbaardere context, maar ik vond de onthullingen in het boek een stuk sterker. Ook is de focus in de film beperkter en is er meer tijd genomen voor persoonlijk drama dan de heftige gevolgen van identiteitsverlies op een hele samenleving. Het geanimeerde deel van de film is creatief, trippy en soms zelfs wat creepy, maar ook emotioneel afstandelijk. Al met al een experiment dat nét niet sterk genoeg uitpakt, maar alsnog interessant is voor kijkers die eens iets anders willen proberen.

Dus…
Mijn eigen toekomst mag dan iets zijn wat ik graag negeer, dan nog kan ik prima uit de voeten met schrijfsels die een interessant toekomst-scenario bieden. Het feit dat The Futurological Congress de focus niet echt legt op technische ontwikkelingen maar het houdt bij biologie/scheikunde maakt het nog een stukje verfrissender. Het geheel is afwisselend, prikkelend en cynisch op een gevatte manier. Voor sci-fi fans die houden van spelen met taal is dit boek lezen niet meer dan (futuro)logisch.

avatar geschreven door op 1 juli 2014

Reageer

Anti-Spam vraag :