Er zijn comic-schrijvers wiens werk vaak een kern van optimisme heeft. Hoe donker het ook mag worden voor de hoofdpersonen, er ligt altijd wel iets goeds in het verschiet. Warren Ellis is niet echt zo’n type. Een hoop van zijn werk zit vol zwarte humor, cynisme en thema’s als het verliezen van menselijkheid. Dat klinkt allemaal wel heel erg somber en ongezellig, maar het lukt Ellis tegelijkertijd ook om deze concepten in een zeer vermakelijk jasje te steken. Transmetropolitan is hier een goed voorbeeld van. Maar Ellis in twisted evil dark mode is ook zeker een kijkje waard. In de uit 2009 stammende serie Supergod maakt hij het wel heel erg bont: hierin wordt religie gecombineerd met wetenschap, en in plaats van verlichting leidt dat tot totale vernietiging. Gezellig!

Supergod is een 5-delige stand-alone comic die uitgegeven is door Avatar Press. Hierin zien we de Britse wetenschapper Simon Reddin rondhangen in een in de fik staand Londen. Hij heeft telefonisch contact met een Amerikaanse collega en doet hem zijn hele verhaal uit de doeken. De wereld is namelijk helemaal naar de kloten, en dat is allemaal de schuld van agressieve legerleidingen en extreem denkende wetenschappers. Het kwam allemaal neer op een uniek soort wapenwedloop; de race om het eerst een onder controle te houden superwezen te maken. Een wezen dat zó sterk is, dat het niet van een god te onderscheiden is. What could go wrong, right?

Het begon allemaal met Engeland, dat in het grootste geheim in de jaren ’50 een raket lanceerde met een 3-koppige bemanning. Deze raket was expres slecht geïsoleerd, met de bedoeling om de crew gedurende een week bloot te stellen aan onbekende soorten straling. Dat ging zó goed dat de raket terugkeerde met een ondertussen letterlijk 3-koppige bemanning. Samengesmolten en geïnfecteerd door een schimmel-achtige levensvorm werd deze nieuwe entiteit Morrigan Lugus genoemd, die communiceerde met geluid, radiogolven, of door sporen uit te stoten. Maar Engeland was niet de enige die bezig was met dit soort experimenten. In India wordt een wezen gecreeërd dat de naam Krishna krijgt, een gefuseerde mens-machine met maar één doel: India verbeteren. Dat dat gebeurt door om te beginnen de bevolking te decimeren zag men niet aankomen. Als Pakistan in paniek zijn hele nucleaire arsenaal richting India stuurt, gaan dingen pas écht fout.

En zo voltrekt Supergod zich eigenlijk constant. Simon Reddin beschrijft de opeenstapelende ontwikkelingen aan zijn collega (en dus meteen ook de lezer) en we zien de meest relevante gebeutenissen plaatsvinden. Nieuwe projecten met bijbehorende supercreeps worden geïntroduceerd, zoals de Iraanse entiteit Malak die dode materie om zich heen afbreekt, de Chinese Maitreya die levende wezens op cellulair niveau kan manipuleren en de mentaal instabiele Amerikaanse supersoldaat Jerry Craven die denkt dat hij in de hemel woont. De ene bijna-god is onder controle te houden, de andere vernietigt alles om zich heen en gaat z’n eigen weg. Uiteindelijk lijkt alles zich te gaan richten op India, waar Krishna god(!) weet wat aan het doen is.

Het is eigenlijk wat jammer dat we door de flashbackstructuur al in grote lijnen weten wat het eindresultaat is van deze Super Smash Brothers : God Edition. Toch biedt Ellis ons genoeg interessante momenten op de weg naar de apocalypse. Soms creepy, soms hilarisch, soms compleet over the top. In een van de laatste showdowns zien we hoe Maitreya een gigantisch Cthulhu-achtig monster creeërt uit de lichamen van talloze onschuldige mensen, iets dat zó onverwacht was dat ik als lezer niets anders kon dan lachen. De conflicten tussen de superwezens zijn het hoogtepunt van Supergod, maar zó veel heeft de comic ook weer niet te bieden buiten deze rakkers om. Naast Reddin worden er geen andere personages uitgediept, en omdat we de tientallen jaren aan gebeurtenissen zo gefragmenteerd zien wordt de lezer van hot naar her gestuurd. Je wordt niet echt het verhaal ingezogen, daar is het allemaal iets te klinish en abstract voor.

Het tekenwerk van Garrie Gastonny past prima bij de tekst. Het is realistisch wanneer nodig, en ongemakkelijk gruwelijk op de juiste momenten. De superwezens zijn altijd duidelijk van elkaar te onderscheiden en de apocalyptische momenten zijn best goed overgebracht. Het eindresultaat is niet echt van een hoog literair niveau, daarvoor is er iets te veel herhaling en is de essentie (man makes god-like beings, they fight and destroy planet) te simpel. Maar mensen die iets anders zoeken dan traditionele superhelden en willen lezen over een serie conflicten van een haast onvoorstelbaar destructieve schaal vol freaky wezens wiens motivaties haast niet te doorgronden zijn… ja, die kunnen zeker terecht bij Supergod. Als je me gelooft, tenminste.

In de popwereld heb je Michael Jackson, Elvis en Madonna. Op het witte doek zijn het Marilyn Monroe, George Clooney of William Shatner (hey! Hier wel!). Onbetwiste grootheden die iedereen kent. Vraag iemand naar één van de bekendste striptekenaars, en al snel zal de naam Jacques Tardi bovendrijven. Tardi behoort namelijk tot één van de weinigen die het genre wist te vernieuwen met een unieke, eigen stijl. Zoals Moebius of Robert Crumb dat ook wisten te doen. Nu is Tardi al een flink aantal decennia bezig. Zijn eerste strip IJsdemon (de Nederlandse vertaling van Arctic Marauder) verscheen al in de jaren zeventig van de vorige eeuw. Voor de beginnelingen onder U bracht Fantagraphics Books onlangs een prachtige reeks re-issues van de grootste meesterwerken van Tardi uit. Stuk voor stuk werkjes die in de collectie van een beetje stripliefhebber niet mogen ontbreken. Zo ook in deze reeks Tardi’s doorbraak, The Arctic Marauder. Ruw vertaald, de IJsdemon.

De ijsdemon

In deze voorloper van een ‘graphic novel’ volgen we een jonge Jérome Plumier. Een puberige wetenschapper met een ouderwets ontploft krullenkapsel. Het jaar is 1889 en hij bevindt zich op het stoomschip L’Anjou dat gestaag van Moermansk richting LeHavre koerst, dwars door de ijsbergen en poolkappen. Dan doemt er plotseling een eigenaardig spookschip op, op een even raadselachtige locatie. Plumier raakt gefascineerd door het spektakel, en besluit dit tot op de (zee)bodem uit te zoeken. Wat volgt is een onweerstaanbaar verhaal in de geest van pakweg Jules Verne’s Ontzettend Veel Mijlen Onder De Zee. Met een vleugje optimistische wetenschap, een snufje catastrofaal mysterie, en a whole lotta fijn tekenwerk. De sfeer door de verschillende paginas ademt zowel een vleugje Lovecraft-mysterie als de geur van oudere James Bond-films. Onwaarschijnlijk prachtig is het tekenwerk van Tardi, dat terecht met dit 63 paginas tellend werkje zijn faam verwierf. De sierlijke art-déco achtige prenten werken betoverend en zuigen volledig de aandacht van het verhaal naar de fraaie omlijsting ervan. Gelukkig maar, want kritisch bezien heeft het verhaal zelf niet bijzonder veel om het lijf. Er zijn qua invulling wellicht diepgaandere novellen denkbaar . Bovendien wachten we al dertig jaar op het vervolg op de IJsdemon.

Steampunk Cyber Novel

Dat kleine minpuntje terzijde, is de steampunkcyber-novel tussen de ijsschotsen (als dat geen origineel genre is!) wel een waar grafisch pareltje. Een must-have voor iedereen die iets met graphic novels heeft. Tardi toont hoe verraderlijk krachtig simpele zwart-wit tekeningen kunnen zijn, als je maar creatief genoeg ermee omspringt en lak hebt aan de regeltjes. Dat het tekenwerk van de paginas afknalt, komt vooral door het ongelooflijke oog voor detail en de overdaad aan tekenwerk. Sierlijk overdadige krullen, een lak aan reguliere kaders, en een hekel aan witte plekjes op een pagina. Dat omschrijft het stevig baroque tekenwerk van Tardi wel. Op een spectaculaire manier overigens. Was Tardi een popster geweest, dan had Michael zich beschamend verontschuldigd voor zijn sullige schuifelpasjes in het aanschijns van een volledige tango macabre, blind, en op zijn handen gracieus achteruit hinkelend. Tardi bewijst dat bepaalde comics terecht als kunstwerkjes mogen worden gezien.

Stel je voor: van de een op de andere dag verdwijnt elke mens op de planeet. De reden hiervoor mag je zelf bedenken. Of het nou de rapture, een pissed-off Q of buitenaards supervirus is doet er niet toe, het gaat er om dat alle menselijke levensvormen pleite zijn. Wat gebeurt er vervolgens met onze planeet? Hoe lang duurt het voor de natuur al ons ingenomen terrein heeft teruggewonnen? Hoe zal het bestaan van alle diersoorten veranderen? En wat gebeurt er met de dingen die we hebben achtergelaten zoals de pyramides, plastics en Dorkside? Dit gedachtenexperiment vormt de essentie van een wel heel erg fascinerend boek, geschreven door Alan Weisman. Hij geeft een mogelijke invulling van The World Without Us.

Bij aanvang wist ik niet in hoeverre dit hypothetische scenario boeiend zou blijven. Mensen verdwijnen plotseling, planten nemen terrein terug, dieren nemen onze plaats in, the end. Toch? Maar Weisman weet in duidelijke taal uit te leggen hoe complex dit gegeven wel niet is, en hoeveel elementen beïnvloed worden door onze aan- en afwezigheid. Wat opvalt aan The World Without Us is hoeveel vakgebieden er bij betrokken worden. Anthropologie, architectuur, scheikunde, geografie, biologie, geschiedenis; the list goes on. De lezer wordt altijd bij het handje genomen en niet in het diepe gegooid. Gelukkig maar, want er is flink wat materiaal om door te werken. In een reis die 275 pagina’s duurt zoeven we van de verre oudheid naar de verre toekomst, en alles tussenin. Er is geen hele strakke flow in het boek, in het ene hoofdstuk wordt het uitsterven van diersoorten besproken en even later gaat het over chemische bindingen en hoe moeilijk deze in de natuur afgebroken kunnen worden. De onderwerpen mogen dan wisselen, fascinerend blijft het altijd.

Een deel van de materie gaat over wat er met dingen om ons heen gebeurt nadat de mens van het toneel is verdwenen. Hoe lang blijft je huis nou eigenlijk overeind staan zonder onderhoud? Hoe loopt het af met onze huisdieren? Groeien de grote steden helemaal dicht of stromen ze eerst over door naar de kloten gaande rioleringsystemen? Weisman’s beschrijvingen zijn altijd goed voor te stellen en geven het boek een licht macaber tintje.
Tegelijk worden ook vele situaties besproken die op dit moment spelen, en hier krijgt het geheel soms ook een eco-tintje zonder daar heel hard op te hameren en met vingers te wijzen. Maar lezen over de gigantische gebieden op oceaanoppervlakken waar plastic door de stroming bijeendrijft (de North Pacific Subtropical Gyre, oftewel Great Pacific Garbage Patch), de dramatische gevolgen van het introduceren van plant- en diersoorten op andere continenten en de expansiedrift van de mens met alle gevolgen van dien… tsja, daar word je niet vrolijk van. Het boek lezen met een shotgun in de buurt kan ik je dan ook afraden. Het is niet constant doom en gloom, Weisman beschrijft ook op welke manieren bepaalde drama’s teruggedraaid kunnen worden, maar de strekking lijkt steeds ‘we moeten NU ingrijpen’ te zijn, en dat is wel vrij deprimerend.

The last glacier left New York 11.000 years ago. Under normal conditions, the next to flatten manhattan would be due any day now, though there’s growing doubt that it will arrive on schedule. Many scientists now guess that the current intermission before the next frigid act will last a lot longer, because we’ve managed to postpone the inevitable by stuffing our atmospheric quilt with extra insulation. Comparisons to ancient bubbles in Antarctic ice cores reveal there’s more CO2 floating around today than at any time in the past 650.000 years. If people cease to exist tomorrow and we never send another carbon-bearing molecule skyward, what we’ve already set in motion must still play itself out.

Het is indrukwekkend hoeveel interessante feitjes er in The World Without Us te vinden zijn. En deze komen niet uit het niets; er zijn talloze experts, hobbyisten, wetenschappers en lokale partijen benaderd die hun (relatief) professionele oordeel vellen over specifieke situaties. Zo lezen we dat het Panamakanaal in no-time zal overstromen zonder mensen om constant toezicht te houden, ontdekken we wat er nou precies gebeurt in kerncentrales die met rust worden gelaten en worden we geïnformeerd over de freaky megafauna die blijkbaar in Amerika rondliep en door primitieve mensen compleet is afgeslacht.

Al met al is The World Without Us een fascinerend boek dat een interessant ‘what if’ scenario op een zeer uitgebreide manier behandelt. Als je die laatste pagina omslaat heb je vermoedelijk een hoop nieuwe dingen geleerd, met als enige gevaar dat je misschien voor een bus wil springen om een beetje minder druk op het ecosysteem de zetten. Hey, alle beetjes helpen. Maar ja, een wereld zonder Dorkside? Dat is een horrorscenario waar ik liever niet te veel bij stil wil staan.

Lezers van de X-Men comics door de jaren heen weten dat deze characters vaak genoeg uit het niets aangevallen worden door evil organisatie X of groepje nare mutants Y. Met nog minder dan 200 actieve mutanten op de wereld en met het ‘X-gen’ uit de genenpool verwijderd (sinds de House of M storyline) lijken de overlevningskansen van deze soort niet al te groot. Tot de crossover Messiah CompleX dingen weer in beweging bracht; een nieuwe mutant wordt ontdekt en alle X-men vallen uit hun stoel van shock. Het blijkt om een baby te gaan die al meteen haar powers manifesteerde, en dat is nog nooit eerder gebeurd. Meerdere groeperingen willen vervolgens dit hele speciale kind in handen krijgen, ieder met hun eigen agenda. Aan het eind van de CompleX crossover neemt tijdreizende mutant Cable de baby mee de toekomst in, waar ze constant worden opgejaagd door Bishop, die dit kind probeert te doden om zo (volgens hem) een nare potentiële toekomst te voorkomen.
Het is hierna een onzekere tijd voor de achtergebleven X-men. Elke dag is een worsteling om te overleven, elke dode die valt is er één te veel en er zijn nog genoeg groeperingen die een anti-mutanten agenda hebben. Het is maar een kwestie van tijd voor de volgende dreiging weer aan komt kloppen met een voorhamer. Daarom besluit de leider van het team, Cyclops, dat het eens klaar moet zijn. De X-Men worden pro-actief. Maar niet op een manier die het daglicht kan verdragen…

Een van de grootste nog rondlopende eikels op dit punt in de X-Men setting is Matthew Risman, leider van de religieuze anti-mutant organisatie The Purifiers. Zij waren één van de groepen die achter de Messiah CompleX baby aanzaten, plus was Risman ook verantwoordelijk voor het opblazen van een bus vol jonge mutants in de serie New X-Men. Cyclops roept Wolverine, Warpath, X-23 en Wolfsbane (oftewel zo’n beetje de grootste badasses) bij elkaar en geeft ze een opdracht; spoor Risman op en dood hem. Dit groepje zal onder de naam X-Force opereren en niemand mag van het bestaan ervan weten. Als de shock van het hele ‘holy shit krijgen we van Cyclops serieus de opdracht om iemand te elimineren?’ gebeuren is uitgewerkt, gaat X-Force op pad. Wat volgt is een bloedbad wat voor Marvel comics begrippen vrij heftig is, en wat verzameld is in losse trades maar ook in een hele fijne oversized hardcover versie die de eerste 11 nummers van de serie bevat. Want als er iets is dat een comic-book slaughterfest beter maakt is het op oversized formaat binnenkrijgen.

Je zou denken dat X-Force met zo’n gewelddadig uitgangspunt een hele simpele en hersendode comic is, een getekend soort domme 13-in-een-dozijn Hollywood actiefilm. Maar schrijvers Craig Kyle en Christopher Yost, die ook het character X-23 verzonnen hebben en de serie New X-Men verzorgden in de gritty periode, maken er zowaar een prettig complex werkje van met fijne twists en turns. Sterker nog, toen ik de serie las ten tijde van uitkomen (met steeds een maand tussen nieuwe issues) was het verhaal lastiger te volgen dan nu in verzamelde vorm. Er zitten dan ook best wat personages in: een hoop oude, obscure en expres nog onbekende. Lezers die nog weinig X-Men comics hebben gelezen zullen de schouders ophalen bij namen als Donald Pierce, Craydon Creed, Magus en Nimrod. Of waren misschien vergeten dat de X-dude genaamd Archangel ooit door überbaddie Apocalypse in een vliegende metalen engine of death veranderd was. Of zijn niet op de hoogte dat de jongste generatie X-Men een gast genaamd Elixir bevat die genezende powers heeft. X-Force haakt tegelijk in op een aantal recente series en hele oude concepten, wat de flow van die eerste leesbeurt misschien niet ten goede komt. Mocht je graag meer weten over de characters in deze serie en de status quo, dan kan ik je New X-Men vanaf issue 20 en de crossover Messiah CompleX in ieder geval aanraden als beginpunt.

De eerste zes issues zijn digitaal geschilderd door Clayton Crain en ye gods wat zien dat er fingerchoppin’ goed uit. Soms is de actie wat chaotisch of moet je even goed kijken wat er nu precies tijdens een druk moment gebeurt, maar over het algemeen is alles prima te volgen en zijn de visuals een hele goede match bij het verhaal. Mensen die een hekel hebben aan dode villains die uiteindelijk toch weer met een omweg terug worden gebracht zullen zich kunnen storen aan de grote omslag in de eerste storyline, maar hopelijk weet de grimmige toon van het geheel je toch over te halen door te lezen. X-Force mag dan misschien bruut en bloederig zijn, het leest tegelijkertijd als een strakke thriller met macabere elementen.
De tweede storyline begint vanaf issue 7 en wat meteen opvalt is de switch in tekenaars. Mike Choi neemt hier de visuals voor zijn rekening, en zijn stijl lijkt in den beginne te zacht en ‘vriendelijk’ te zijn voor de inhoud. Dat trekt snel genoeg bij, en omdat schrijvers Kyle en Yost nog steeds op volle toeren draaien blijft het geheel nog steeds een page-turner. De toevoeging van het super old school character The Vanisher was een geniale zet, en het momentum dat de villains krijgen is helemaal prima. Jammer dat er dan een wat weirde B-story is waarin Warpath samen met Ghost Rider met een nature spirit vecht en er een hele domme verhaallijn begint waarin Wolfsbane een of andere wolfgast tegenkomt die mij, als furries-hatende jongeman, nogal irriteerde. Ughgh, gelieve de romance subplotjes tussen gedaantewisselende mens-dieren weg te laten uit mijn comics waarin Wolverine en X-23 dudes helemaal naar de tering choppen, ok? Issue 11 eindigt met een koele reveal en vormt het startschot voor een opvolgend X-men crossovertje met de naam Necrosha, waarin het uitgangspunt ‘dode characters komen terug’ centraal staat. Toevallig genoeg iets wat ook in de Green Lantern comics uit diezelfde periode een thema vormde.

X-Factor en de narigheid die ze uitspoken zal in latere X-Men comics nog belangrijk blijken. Wat als het bestaan van het team uitlekt? Wat gebeurt er met de baddies die de slachtpartij overleven? Vragen die in andere series een antwoord zullen krijgen. X-Force is dus voor echte X-fans niet te missen. Al lijkt het op de oppervlakte een verheerlijking van geweld, er is toch meer interessants aan de hand. De visuals zijn voor het grootste deel pijnlijk goed, de characters zijn geweldig en de storyline blijft boeien. Normaal ben ik een vrij pacifistisch persoon, maar deze comic overtuigde me van het alternatief. Een beetje Force op z’n tijd is helemaal zo slecht nog niet.

In tijden waarin Nederland weer een soort halfbakken EU-wijde oorlog-vanaf-de-zijlijn met Libië voert, is het onderwerp weer eens actueel. Oorlog. En met bevrijdingsdag en de jaarlijkse dodenherdenking ook weer in het vooruitzicht, leek de tijd rijp voor een recensie van een willekeurige oorlogsroman uit de boekenkast. In dit geval een vergeeld exemplaar van Montyn (Bulkboek, 1982).Schrijver Dirk Ayelt Kooiman ontmoet in het najaar van 1979 een kunstenaar in Parijs. Jan Montyn. Ze raken in gesprek, en Dirk krijgt één van de meest overrompelende levensverhalen voor zijn kiezen die hij ooit had gehoord. Hij besluit het op te schrijven, en al snel ligt er de roman Montyn, hevig geïnspireerd op het levensverhaal van de beeldende kunstenaar.

Verhaal

Jan Montyn woont in het slaperige dorpje Oudewater, en heeft moeite om er te aarden. Noodgedwongen gaat hij maar werken bij zijn vader in het schildersbedrijf, maar het prikkelt hem even erg als een Star Wars fanaat op een Star Trek conventie. Dan breekt de Tweede Wereldoorlog uit. Eindelijk een kans om te breken met de vertrutting van de goegemeente! Weg uit suf Nederland! Op naar avontuur! Hij laat het zich geen twee keer zeggen, en gaat al snel in dienst. Niet dat Montyn een schietgrage malloot is of kickt op actie, niets daarvan. Meer dan eens lezen we over de innige angsten die Montyn doorstaat tijdens gruwelijke bombardementen of wanneer de kogels hem rond de oren vliegen. Maar de innerlijke drang om op avontuur te gaan is vele malen sterker. Dat hij dan ook aan Duitse kant in dienst gaat, lijkt hem amper te interesseren. Het doel heiligt de middelen. Bovendien liggen er geen politieke keuzes ten grondslag aan zijn keuze. Het is een baan. Eén die meer avontuur betekent dan het hek van de buurvrouw verven. En dat zal Montyn dan ook weten.

Tussen Oostfront en Oudewater

Jan wordt al snel naar het front gestuurd en vanaf dat moment is het leven van Montyn getekend met littekens op zijn zielen, schatjes in elke stad, en bloed. Veel bloed. Heel veel bloed. Maar de drang tot overleven is vele malen sterker. Maar voor de koelbloedige, nuchtere jongen blijkt overleven niet genoeg. Ook na de oorlog, ondanks alle verschrikkingen, vindt hij geen rust in Oudewater. Overleven betekent voor Montyn het zoeken van de ideale balans tussen het avontuur en een gewisse dood dankzij een overdosis avontuur. En zo blijft hij een leven lang zoeken. Opmerkelijk is hoe nuchter en open Jan vanuit de ik-persoon tot je spreekt over zijn dienstperiode bij de Duitsers, en alle verwikkelingen daaromheen. Het biedt een verfrissend en realistisch perspectief naast de aanwezige literatuur. Want ja, voor veel jongens in het leger, aan welke zijde ook, was het waarschijnlijk ook niet meer dan een betaalde baan. Of ze tekenden simpelweg omdat ze thuis de vorige wereldoorlog nog met zich meedroegen. Jan beweert van de gruwelen van de concentratiekampen in ieder geval nooit te hebben gehoord in de loopgraven, slechts het geluid van bommen, granaten en schreeuwende mannen. Overleven was ongetwijfeld pragmatisch belangrijker dan politieke of maatschappelijke analyses.

Lezen?

Montyn is een vooral bloedig en realistisch relaas van een man die de rust nooit vond. Thuis niet op zijn stille zolderkamer. En tijdens claustrofobische nachten in beschoten schutterputjes niet. Een oneindige zoektocht naar de ideale balans in het leven, maar bijgevolg slechts bezig met het overleven in beide uitersten. De schrijfstijl was overigens simpel en uitermate toegankelijk. Kil en sober zou je het ook mogen noemen, en het versterkt het karakter van de nuchtere Hollander. De impact van het imposnante levensverhaal is er beslist niet minder om.

Ah, Batman. Wie houdt er nou niet van die altijd norse vleermuismeneer en zijn kleurrijke villains? Of je nu gaat voor vrolijk makende campyheid of serieuze verhaallijnen, het character is flexibel genoeg voor verschillende stijlen en soorten sfeer. Maar is een trippy en complexe storyline ook wat voor Bats? Als het aan Grant Morrison ligt wel, die nam in 2006 het schrijfwerk van deze comic over en injecteerde zijn typische weirdheid en onvoorspelbaarheid. Wel een verschil met zijn werk voor dat ándere klassieke DC personage in die heeele fijne comic All-Star Superman. Niet zo gek, want Superman verhalen hebben toch wel een andere ‘feel’ dan de gritty wereld van Bruce Wayne. Plus heeft Morrison in de Batman serie meer ruimte gekregen om zijn verhaal op te bouwen, wat zorgt voor interessante pay-offs. We bekijken nu de eerste 3 trades van zijn Bat-werk.

Batman and Son (Batman 655-658 en 663-666)

De eerste trade is helaas een wat taaie binnenkomer geworden. Het geheel speelt vrij kort na het door alle DC comics lopende thema ‘One Year Later‘, waarin de bekendste DC superhelden een jaar lang afwezig waren. Batman is weer terug en laat er geen gras over groeien; zijn recente activiteiten zijn zo effectief dat ‘supercrime’ in Gotham haast niet meer voorkomt. Echt veel tijd om als lezer op je gemakje bekend te worden met de huidige Bat-status quo (Batus quo?) is er niet, want Morrison gooit in deze eerste issues al een hoop concepten naar het hoofd van de lezer. Een politieproject waarbij meerdere Batman-vervangers werden getraind in geval dat de real deal kwam te overlijden. Joker die in zijn hoofd wordt geschoten en zwaar verminkt terug in Arkham Asylum belandt. Referenties naar twee periodes waarin Bruce Wayne er voor koos in totale isolatie, zonder externe stimuli, zijn onderbewuste te doorgronden. En als klapper op de vuurpijl maakt Talia, de dochter van Ra’s al Ghul (je weet wel, de baddie uit de film Batman Begins), contact met Bruce met de onthulling dat hij jaren geleden een kind bij haar heeft verwekt. Oh damn! Deze koter heet Damian en is een ettertje van de bovenste plank, maar niet te onderschatten. Dat krijg je als je getraind bent door de beste moordenaars ter wereld.

Één issue in deze eerste bundeling is een heus uitgeschreven verhaal getiteld The Clown At Midnight. Het is zeker interessant om Morrison in deze vorm te ervaren zonder al die afleidende tekstballonnetjes en tekeningen, al is het de vraag hoe geslaagd dit experiment uiteindelijk is. In het verhaal volgen we de Joker vanuit zijn cel in Arkham Asylum wat eindigt in een onvermijdelijke confrontatie met Bats himself. Soms iets te pretentieus geschreven, op andere momenten best creepy. “Like a grub growing all wrong in a tiled cocoon, like a caterpillar liquefying to filth in its own nightmares, or a fetus dissolving in sewage and sour milk, the Joker dreams, awake. His is the mal ojo, the evil eye. He wills Death upon the world.” Alleen jammer van de hele matige ‘illustraties’ bestaand uit goedkoop ogende digitale Poser-modellen.
De afsluiter van deze trade is ook al vrij ongewoon, namelijk een blik in de toekomst waarbij Damian het werk van papa Bruce over heeft genomen nadat die is overleden. Een wat weird verhaal dat niet direct veel nuttigs toe lijkt te voegen.

Al met al wist deze eerste collectie met Morrison-in-vleermuismode me nog niet echt te overtuigen, al zijn de tekeningen van Andy Kubert best geslaagd en brengen ze de vloeiende actie waar aanwezig prima over. Hierna beginnen stukjes gelukkig wel op hun plaats te vallen.

Batman: The Black Glove (667 t/m 669, en 672 t/m 675)

De tweede trade is een stuk consistenter en leest heerlijk weg. Het eerste deel bevat de storyline ‘The Island of Mister Mayhew’, waarin Batman en Robin een reünie bijwonen van de International Club of Heroes. Batman was ooit lid van deze club waarin alle (internationale) leden door Bats geïnspireerd waren, en het geheel werd gesponsord door miljonair Jonathan Mayhew. Dit initiatief hield maar kort stand, en na jaren elkaar niet te hebben gezien heeft Mayhew iedereen nu uitgenodigd voor een gettogether op zijn privé eiland. Er blijkt al snel iets heel erg mis te zijn wanneer een onbekende man (die het gevilde hoofd van Mayhew als masker draagt!) via een beeldscherm de groep toespreekt en aankondigt dat iedereen op dit eiland zal sterven, in naam van een organisatie die zichzelf de Black Glove noemt.
De 3 issues die samen dit verhaal vormen zijn vrij kick-ass. Het is min of meer een slasher movie waarbij de leeghoofdige tieners vervangen zijn door Bat-wannabe’s. De panel layouts zijn prikkelend, en een bijzonder gaaf detail is hoe alle leden van de Club of Heroes in een andere stijl zijn getekend. De een heeft zo’n klassieke 50′s look, de ander bestaat uit ruwer lijnwerk, en Batman himself is geschilderd, waarbij hij larger than life lijkt vergeleken met zijn collega’s. De kills die plaatsvinden zijn best nasty, een paar retro passages zijn helemaal in de old school stijl gevisualiseerd, het detectivewerk is tof, en de conclusie gaat duidelijk nog een staartje krijgen. De Black Glove wordt neergezet als mysterieuze speler in de schaduwen die meerdere stappen vooruit lijkt te denken. Nice.

De storyline hierna haakt in op het ‘er zijn ooit reserve Batmans getraind maar dat ging mis’ element uit Batman and Son. De derde faux-Bat duikt op en overmeestert Bruce. Ja, deze derde dude is zeker geen mietje. Bruce krijgt een hartaanval, raakt buiten bewustzijn en weirde shit begint plaats te vinden. We zien flashbacks en vreemde visioenen (een freaky versie van Bat-Mite duikt zelfs op!) die inzichten geven in dingen die op dit moment blijken te spelen. Een hoop zaken lijken te beginnen bij ene Doctor Hurt, die verantwoordelijk was voor het trainen van de drie reserve Batmen. Tegelijk groeit een verlammend eng besef in Bruce… wat nou als er een tegenstander blijkt te zijn die zó ver vooruitdenkt, wiens plannen zó complex zijn, dat zelfs Wayne hier niets tegen kan doen? En als klapper op de vuurpijl eindigt deze trade met een ontdekking van Bruce z’n huidige vlam, Jezebel Jet, met wie dingen wel erg serieus beginnen te worden…
In dit laatste verhaal worden dingen wat creepier en beginnen er stukjes uit vorige delen op z’n plaats te vallen. Met terugwerkende kracht wordt Batman and Son zo ook iets beter, en op z’n minst begrijpelijker. Een toffe nieuwe richting wordt ingeslagen, en dingen worden voor Mr. Wayne in de trade hierna een stuk heftiger.

Batman R.I.P. (676 t/m 683)

Oei, de naam zegt het eigenlijk al, toch? Zal dit een comic zijn waarin Bruce echt doodgaat? De voorgaande twee trades blijken in ieder geval maar voorproefjes te zijn geweest voor het echte werk wat hier gaat plaatsvinden. De Black Glove leden en hun plannen voor Bruce Wayne zullen onthuld worden en dingen lijken al snel hopeloos voor Bats. Een ding wat me een beetje tegenviel was dat die Black Glove pipo’s in eerste instantie niet echt een indruk maakten. Een soort mime? Een joker-wannabe? Een gast in een duikerspak? Pas toen ik me besefte dat elk lid de nemesis is van een specifieke Bat-gast uit de Club of Heroes werd het iets acceptabeler.
Tof hoe deze storyline eigenlijk is ontstaan door Wayne’s vrij extreme pogingen om de Joker te begrijpen. Zijn motivatie is wel begrijpelijk; al die mentaal gestoorde villains laten vaak weirde clues achter over hun plannen, en  als Bruce die niet weet te ontcijferen zullen er doden vallen. Om dus de gedachtengang van geflipte types als Joker en Two-face te kunnen volgen heeft hij deelgenomen aan experimenten waarin hij in isolatie met zijn onderbewuste werd geconfronteerd. Hierbij kwam ook een mogelijk zwak punt naar boven; wat nou als iemand Batman’s hele persoonlijkheid probeert te ondermijnen met mentale suggesties en hypnose? De oplossing is even krankzinnig als superduper hardcore; een back-up persoonlijkheid die geactiveerd kan worden als de ‘echte’ in gevaar is, genaamd The Batman of Zur-en-Arrh. Bij elk ander comics personage zou dit idee volledig doodvallen, maar bij Wayne accepteer je het maar al te graag. Het is echt typisch iets wat Batman, die aan alle eventualiteiten heeft gedacht, zou hebben gepland.

Batman R.I.P. ontvouwt zich soms wat te snel, alsof Morrison te veel ideeën had maar te weinig pagina’s om ze op een redelijk tempo leven in te blazen. Het voelt een beetje alsof je op een comic-sneltrein zit die voortdendert zonder rekening te houden met jouw eindbestemming. De eerste keer dat ik het las vond ik R.I.P. niet super bevredigend, maar dat kwam deels door de onverwachte dingen die geïntroduceerd werden zonder al te veel uitleg en de leip ogende Black Glove leden. Misschien had ik iets subtielers verwacht. De tweede (en derde) keer dat ik door R.I.P. heenwerkte beviel het een stuk beter. Het is best tof om te lezen hoe een groep eikels met jaren aan planning Wayne helemaal af weten te breken. Maar ja, toch moet je Bruce niet onderschatten. Hij is tenslotte the goddamn Batman.

Het tekenwerk van Tony Daniel is ok, maar nergens écht spetterend. Kudos zijn wel op z’n plaats voor het neerzetten van de meest creepy Joker die ik in tijden heb gezien.

Oh, als je de comic in gebundelde vorm leest is het goed om te weten dat de laatste twee issues eigenlijk helemaal niet aansluiten op R.I.P. maar tie-in issues zijn voor het grootschalige DC comics crossover event Final Crisis, dat ook geschreven is door Grant Morrison. Die laatste 2 nummers buiten de context van Final Crisis lezen is niet echt aan te raden. Stom dat ze daarom aan R.I.P. zijn toegevoegd.

Dussss… there you have it. Een interessante roller-coaster ride waarbij Bruce Wayne flink door de mangel wordt gehaald. Als je op deze 3 trades terugkijkt dan is duidelijk hoe alles toch wel mooi opbouwt naar een trippy conclusie. Maar het is nog niet voorbij! Zoals gezegd is er ook nog Final Crisis, een event dat voor Bruce wel héle heftige gevolgen gaat hebben. Dat deze crossover een van de meest bizarre mainstream comic producties is die ik ooit heb gelezen en zelfs na de derde leesbeurt nog niet helemaal duidelijk is, is iets waar ik je een volgende keer mee ga lastigvallen. Nee, we zijn nog lang niet klaar met de avonturen van die norse vleermuismeneer. Mooi zo.

Een sequel is altijd minder. En hoe meer sequels, hoe minder het wordt. In Comicania spreek je weliswaar niet echt van sequels, want let’s face it, de meeste strips vormen een doorlopend geheel. Af en toe zijn er wat issues die eruit springen en die vormen dan een speciale bundel of er komt een spin-off (mini-serie). Marvel Zombies 3 t/m 5 voelen echter als spreekwoordelijke sequels, maar zijn ze daarom minder?

Marvel’s honger naar kas-succes
In Kirkman’s Marvel Zombies 1 en 2 is onze groep superhelden op doortocht om Mars te ontdoen van haar marsmannetjes. En nu in deel 3 zowel de aarde als het Marvel-Zombie universum (als de kas van Marvel?) leeg begint te raken, resteert de vraag waar de supersmekkers hun volgende vleesplak vandaan toveren. Het antwoord: we duiken gewoon een dimensie weer in! In een andere dimensie, laten we hem voor het gemak ‘de onze’ noemen, heeft men dat door dankzij het onderzoek van half-vampier dr. Morbius (tenenknarsend zichzelf ‘vambie’ dopend). Alleen, hij heeft wat samples nodig, en wie beter dan de vleesloze robot Machine-Man om hem dat uit het zombie-universum te bezorgen. In deel 4 forceert het losgereten zombiehoofd van Deadpool (Merc-meat with a Mouth) een doorgang en probeert de zombieplaag op het Marvel Universum los te laten. Gelukkig is er dr. Morbius om dit te voorkomen, samen met zijn heropgerichte supergroep Midnight Sons, met klassieke supermonsters als een heks, weerwolf, en zoon van de duivel in zijn gelederen. Fight evil with more evil! In deel 5, heeft Morbius nog meer samples nodig voor een anti-virus, en trekken Machine-Man en ehm.. Howard the Duck door verschillende dimensies. In elke dimensie bevindt zich namelijk een zombie-variant, en uit alle dimensies zijn er samples nodig.

Exit Kirkman, enter de Lente
Na Marvel Zombies 1 en 2, is het creatieve roer overgenomen door Fred van Lente (schrijver o.a. Deadpool, X-men Noir, Eternals, en de onvergeeflijke what-were-you-thinking titel Eminem/Punisher) en Kev Walker (tekenwerk, eveneens Eternals en Commander Greven-Il-Vec ). In deel 5 tekenen Kano (o.a., Dead of night: Man-Thing), Felix Ruiz (Halo: Reach of fame) en Fernando Blanco (o.a. Army of Darkness). De overgang van Marvel Zombies 1-2 naar de overige delen is een behoorlijke stap. De voornaamste reden is dat de verhalen in essentie kleiner worden. Draaien volumes 1-2 om een grote groep zombiesupes met alle bekende namen, aan het eind van deel 2 is toch de grote vraag, hoe verder zonder in herhaling te vallen? Immers, de grap van zombie-superhelden is nu wel verteerd.

Maakt het echt uit?
Vanaf nu lijkt dan ook het credo: kleinere verhalen. De grote groep supers als hoofdonderwerp is verlaten. En waar in de eerste delen dus de zombies centraal stonden als hoofdonderwerp, worden de delen stukken conventioneler. De ‘helden’ komen op de eerste plek, met hooguit een beperkt aantal superzombies als tegenstander (o.a., Kingpin in deel 3, Deadpool in deel 4). Missies omwille van de bescherming van het menselijke ras tegen de zombieplaag zijn weer de insteek, in plaats van ondode survival-horror. Een begrijpelijke zet, want hoe lang kon je Kirkman’s grap nog rekken, maar aan de andere kant jammer. Met een groep ondode supers op volle mentale capaciteit, kun je toch makkelijk een miniserie vol dynamische groepsprocessen proppen (complotten tegen een leider, burger-oorlog onder zombiesupers met morele conflicten, kannibalisme-pogingen, ik noem maar wat). Bovendien, Marvel-zombies sla je open voor zombificaties van je favoriete Supers. Kan dat werkelijk zonder Wolverine, Hulk, of Daredevil? Het valt te waarderen dat Van Lente in zijn zoektocht naar interessante personages spaarzaam gebruik maakt van bekende personages, en veeleer rijkelijk put uit verloren gegane Marvel wezens, met deel 4 als ongekend hoogtepunt. Niet alleen wordt daar de show volledig gestolen door Z-pool (Deadpool’s hoofd, maar er is ook de herintrede van vergeten concepten als de Midnight Sons, Machine Man, Man-Thing, en Marvel’s eerste zombie ooit, Simon Garth (wiens ontstaansgeschiedenis, een vergeten zwart-wit voodoo-strip uit de jaren zeventig, als bonus is toegevoegd). De sfeervolle setting in een zompig moeras, een cultus die de honger-religie willen verspreiden en dit soort klassieke uitstapjes maken deel 4 tot het beste deel in de Marvel Zombies reeks (met stevige concurrentie van deel 1, dat wel). Delen 3 en 5 zijn meer actie-gericht, al maakt ze dat niet minder vermakelijk. Het tekenwerk, ondanks een keur aan tekenaars, is minder arty en stukken strakker, slicker en moderner. Maar is over de gehele linie (deel 5 is wederom wisselvalliger) goed te pruimen. En de cover-art bevat ook genoeg grappen voor liefhebbers (zoals verbasteringen van filmposters).

Mainstream splasher of voer voor zombiefanatici?
Toegegeven, Kirkman’s insteek was gewaagder en spannender, Van Lente’s aanpak zorgt ervoor dat hij niet al zijn kruit in één keer verschiet. Het houdt het concept waarschijnlijk langer houdbaar en creeërt voldoende ruimte voor vergeten personages uit het Marvel-Universum om weer een welkome intrede te maken. En hoewel de toon in Lente’s delen onmiskenbaar serieuzer is (enfin, tot Howard the Duck), is er genoeg te lachen en bulken de paginas uit in onsmakelijk organisch spetterwerk. Toch had Van Lente zich in deel 3 meer in mogen laten met confrontaties tussen Machine-Man en de geliefde supergroep – die toch amper in het verhaal voorkwam, en leek deel 5 wel een persiflage op Back to the Future met ridders en cowboys. Daarbij, Howard the Duck is wel eens sociaal onaangepaster geweest, en dat had zijn rol spannender gemaakt. Entertaining, maar gezien het creatieve gat tussen deel 4 en 5 lijkt van Lente nochtans wisselvalliger dan Kirkman. Laat hem dat de volgende sequel maar gaan goedmaken, want een deel 6 komt er ongetwijfeld.
PS: Naast de op Dorkside besproken delen zijn er ook nog enkele spin-offs met Evil Dead’s Army of Darkness, en een zombie-origins bundel waarin elke zombiesuper uit Kirkman’s groep een verhaal heeft.

Vampire: the Masquerade (later gereboot als Vampire: the Requiem) is een RPG van White Wolf in een moderne setting met elkaar beconcurrerende vampieren-clans. Alhoewel ik deze RPG altijd al associeer met mensen die rollenspellen, en LARPen in het bijzonder, veels te serieus nemen, heb ik de setting wel altijd al fascinerend gevonden.. Antieke vampierenfamilies die zowel elkaar de loef af proberen te steken als hun bestaan voor de regering en de bevolking geheim proberen te houden. En dan de clans met elk hun eigen aard: de politieke machtsspelletjes spelende Ventrue, de door riolen dwalende monsterlijk lelijke Nosferatu, de beestachtige Gangrel, de verleidelijke Daeva en last but not least: de occultistische en mysterieuze Mekhet.

En om het mogelijk te maken Macchiavellistische spelletjes te spelen in de huid van een vampier zonder de stap te hoeven maken waar ik zelfs als ubernerd nog steeds niet helemaal comfortabel mee ben, kwam in 2006 het bordspel Vampire: Prince of the City uit. Het idee: de Prins van de stad is dood, lang lang leve de volgende prins. Maar wie? Jij als Primogen (hoofd van je clan) weet het wel, maar je moet de rest eerst nog even overtuigen dat jij het moet worden. Hoe gaat dat?

De bedoeling is zoveel mogelijk aanzien te verwerven aan het eind van een vastgesteld aantal rondes. Dat doe je simpelweg door collectieve bedreigingen voor vampieren uit de weg te ruimen, daar aan mee te helpen, of delen van de stad onder je controle zien te krijgen. Die stad is opgedeeld in zones, zoals de Religious zone (Church, Synagogue, Mosque), de Transport zone (Airport, Metro…), de Government zone etc. etc.

Het leuke is dat je om invloed in gebieden te krijgen je heel strategisch te werk moet gaan. In de Influence-bidding fase van elke ronde krijg je namelijk 3 influence markers (+1 per zone die je al onder controle hebt) waarmee je kan bieden voor een kans op invloed in gebieden. Staat er niemand anders, krijg je automatisch die sector onder je controle, maar staat er wel iemand, gaat het afhangen van een combinatie van eerder geboden influence markers in de sector, influence markers in andere sectoren in dezelfde zone, bonussen die je middels kaarten bemachtigd hebt, en of je Primogen er zelf of iemand anders in het  betreffende vakje staat. Dat maakt het plaatsen van je Primogen extra interessant.

Vooral ook omdat tussen de movement-phase en de influence-phase nog de challenge-phase zit, waar je andere Primogens kan uitdagen. Ben jij een sociale Daeva? Daag die lelijke Nosferatu die naast je staat uit op sociaal vlak en pak een volgeling af. Maar pas op, want die Nosferatu kan jou weer op Physical vlak uitdagen (daar zijn zij weer sterker in), en zo equipment van je jatten of zelfs je Vitae (basically je hitpoints) leegzuigen. En zonder Vitae lig je tijdelijk uit het spel, en kan je niet meebieden in de influence-phase..

Soms worden er random Events getrokken die een bedreiging voor iedereen vormen (zoals de aanwezigheid van een vampier die randomly bloed aka Vitae van de slechtst-rollende speler zuigt, of de Maffia die de spelers gaat beconcurreren om invloed), en die kun je als Primogen ook aanpakken in plaats van elkaar. Meestal heb je er zelfs hulp bij nodig, omdat de challenge-rating met je eigen stat+bonussen+dicerol misschien niet eens haalbaar is. En zo moet je plots samenwerken met je vijanden, met bijkomstigheid dat jij er misschien 5 punten aanzien van krijgt, maar iedereen die je helpt ook 4. Wie laat je je helpen? Wil men je überhaupt wel helpen punten te scoren? Samenwerken is overigens ook mogelijk om gezamenlijk een speler die te machtig wordt uit te dagen..

Voorbeeld van clan-kaart, inclusief regels-samenvatting. Nice.

Veel draait uiteindelijk om het gemanoeuvreer  om in latere fasen of zelfs latere rondes een slag te kunnen slaan of een voordeel te behalen. Dat het spel daarbij Machiavellistisch gekonkel aanmoedigt (“No agreement is binding, no promise sacred”) maakt het spel extra interessant voor fans van politieke intrige. Je zou het kunnen vergelijken met het spel Diplomacy ware het niet dat hier een duidelijk strategisch element is los van de diplomatie; hoe verdeel je je acties, waar besteed je je aandacht etc.

Ook leuk zijn de subtiele referenties naar het (oude) Vampire-universum, en dat elk van de 5 partijen hun eigen stats en special abilities hebben maar toch gebalanceerd blijven*. Daar staat tegenover dat het een 3-5 personen spel is, maar met z’n vieren is het niet zo leuk als met z’n vijven, omdat het dan makkelijk A versus B en C versus D wordt. Met z’n drieën heb ik het nog niet geprobeerd, maar met z’n vijven duurt zelfs een ‘kort’ potje (aka 6 turns, ipv 9 zoals bij een medium game) minimaal 3 uur. Dus dat betekent er eventjes goed voor gaan zitten, want ook de regels zijn vrij uitgebreid (speciaal voor de calculerende regel-manipulators I guess).

Al met al een aanrader , mits je wat met het thema hebt, van strategie en intrige houdt en 2 danwel 4 vrienden hebt met drie à vier uur beschikbaar. Op slinkse wijze een machtsbasis opbouwen in de stad zodat je vrienden in jou de meerdere moeten erkennen, I like.

*: kleine sidenote, we vonden de physical challenge waarmee je 3 (van de maximaal 6!) Vitae van een andere Primogen kan afpakken te heftig, en gebruiken als huisregel dat maximaal slechts 2 Vitae van eigenaar verwisselt.

Het is maar goed dat ik ergens in de 80′s geboren ben. Met mijn perzikhuidje en softie karakter zou ik het het een stuk slechter doen als ik het levenslicht zag in het jaar 1000. Opgegeten door een oversized wasbeer op mijn 6e verjaardag of zo. Nee, dan doet Mads Mikkelsen’s personage het een stuk beter in Valhalla Rising, de in 2009 uitgekomen vikingfilm die de meningen flink wist te verdelen.

Mikkelsen is One-eye, een gevangen genomen vechtersbaas die nu zijn dagen slijt in een kooi met een dikke ketting om zijn nek en er alleen uit wordt gelaten voor een duel tot de dood met een andere vechter. One-eye spreekt nooit, en zijn ‘eigenaren’ voelen zich bijzonder ongemakkelijk rond hem, al brengt elke overwinning die hij behaalt flink wat geld op. Maar One-eye wacht rustig af. Hij krijgt bij vlagen namelijk visioenen van de toekomst, en weet dat zijn lotsbestemming ergens anders ligt…

Dat klinkt nog als een uitgangspunt van een ‘gewone’ film, right? Maar Valhalla Rising doet dingen toch wat anders, en is daardoor uiteindelijk geen mainstream product te noemen. Om te beginnen is daar het realisme; binnen de kortste keren zul je je als kijker echt tussen de mistige landschappen van Scandinavië wanen (al is de film in z’n geheel in Schotland opgenomen), in al z’n ellendige, modderige, kille en onherbergzame glorie. Het kleurenpalet is in den beginne vrij grauw, wat mooi past bij de rauwe materie. De gevechten tussen One-eye en zijn tegenstanders zijn heftig en ongemakkelijk geloofwaardig. Bereid je maar voor op het te realistisch open zien barsten van een schedel als Mads Mikkelsen (more like Mads Bikkelsen amirite) er met een steen op hamert. Ook al is het bloed soms wat duidelijk gewoon CGI, het maakt elke confrontatie niet minder nasty.
De film wijkt ook af door de kijker weinig informatie voor te schotelen. De motivaties van One-eye zijn voor het grootste deel een raadsel door zijn gebrek aan dialoog, en toen er in de tweede helft van de film wat trippy dingen plaatsvonden moest ik toch wel even achter de oren krabben. Waren de personages die we op dat moment volgden gek aan het worden? Was hetgeen ik op mijn beeld voorbij zag rollen wel echt, of een soort hallucinatie? En… maakt het wat uit?
Dingen worden soms ongemakkelijk weird, maar ik bleef desalniettemin toch aan mijn scherm gekluisterd. De cinematografie is namelijk… wauw… die is GOED. De gebruikte locaties zijn prachtig woest, en de ‘wilde mens versus natuur en beschaving’ thema’s komen daarmee mooi tot hun recht. De camera is ook niet bang om langere perioden te blijven hangen, zodat we al die uitgestrekte eenzaamheid goed kunnen absorberen. Bij vlagen dus ook een beetje Gerry-achtig, maar dan met meer uitgerukte ingewanden.
Het enige nadeel aan de visuals was een post-productie effect waarbij te donkere scènes kunstmatig lichter zijn gemaakt, vooral geconcentreerd rond gezichten. Beetje slordig afgewerkt, waardoor het soms lijkt of de personages licht geven in het donker. Zonde.

Regisseur Nicolas Winding Refn scoorde voorheen bij deze jongen dikke punten met zijn Pusher trilogie. Ook in die films is gritty realisme erg belangrijk, al zijn ze verhaaltechnisch gezien wel minder experimenteel. Valhalla Rising is af en toe wat, tsja, arty. Ook een beetje pretentieus, deels door het opdelen van de film in hoofdstukken wat eigenlijk weinig toevoegt. En misschien is het geheel al helemaal niet zo diep als het zich voordoet. Het verhaal is in een zin of 2 wel te omvatten en als het einde van de film is bereikt kan een “Was dat het nou?” misschien wel in je bolleke opduiken. Geen epische story arc of strak plot, dus u bent gewaarschuwd.
Tegelijk had de film wel een onweerlegbaar hypnotiserend effect op me. De prachtige omgevingen, de duistere ambient muziek die onder je huid zal gaan kruipen, de dreigende sluier die over het geheel hangt… ja, qua sfeer kon ik hier wel wat mee. Het tempo ligt op een enkele geweldsuitspatting na vrij laag, dus de ongeduldige kijker zal zich hier al snel aan kunnen storen. Ik vond het allemaal prima, al begon het verhaal me rond het 2/3e punt wel wat te verliezen.

Valhalla Rising is tricky. Aan de ene kant grof en genadeloos, aan de andere kant voor een (te?) groot deel nogal sloom en dromerig en ondoordringbaar. Een interessante trip vond ik het in ieder geval wel, vol met narigheid en verveling en schoonheid en geweld en brute mensen die brutere dingen met elkaar doen zo rond het jaar 1000. Maar ik was gelukkig veilig, gezeten op mijn bank in good ol’ 2011. Ik weet nu in ieder geval zeker welke periode ik niét ga bezoeken als ik die tijdmachine ooit uitvind. Brr.

Toen ik tien was, groeide ik op met the Dark Crystal. Een film, die me nog altijd een explosie op mijn netvlies en een stijging van tenminste drie graden rondom de hartstreek bezorgt als ik de Skeks-gieren kevers zie kauwen tijdens hun bombastische diners. Tegenwoordig zijn animatiefilms populairder dan poppen. Reikhalzend wordt uitgekeken naar grote studionamen als Toy Story 3 of Ice Age 3D, maar onder de radar verschijnen er in hun kielzog vele andere titels. Sommige gedrochten proberen een graantje mee te pikken van wat populair is op dat moment (ik noem geen namen, debiele koe die Johnny Cash tokkelt voor cash-value), andere weer zeker zo interessant, maar niet voor een groot publiek . ‘9’, valt in die laatste categorie, en ik kan me niet herinneren ooit een bioscoop-aankondiging te hebben gezien voor deze Canadese animatie van Starz Animation studios.

Ruwe ontwaking

In 9 ontwaakt de lappenpop op een bureau. De kamer om hem heen is flink rommelig en op de grond ligt een lijk. Er prijkt een grote 9 op zijn jutenzak-met-rits lichaam. Even later ontmoet de angstige nieuweling in de weerbarstige nieuwe wereld zowaar een andere lappenpop, die 2 heet en de jongeling redt van een machine met meer kaken dan goed voor 9 zou zijn geweest. Er blijkt een gehele gemeenschap van overgebleven getallenpoppen (al hebben succesvolle machines de film wel een paar missing values bezorgd), en als 2 vervolgens wordt ge-machine-napt, overtuigt 9 de anderen dat het tijd is dat ze in het verweer komen (en 2 moeten terugveroveren). Dapper, desastreus of beiden? Als je bedenkt dat Tim awesome Burton toch een grote naam uit het genre is, die aan de film lichtelijk heeft meegewerkt, vraag je je toch af wat er op 9-9-2009 moet zijn misgegaan dat je de filmposters moet hebben gemist? Waarschijnlijk vonden bioscopen het belangrijker om film kassa-klassiekers als Love Happens en Jennifer’s body in huis te halen voor het grote publiek. En ja, je mist daarmee wat. De wereld van 9 is behoorlijk eigenzinnig en vol gevaren. Maar waar in Ice Age een opdoemend gevaar hooguit dezelfde emotie oproept als een ritje in de achtbaan vol airbags en veiligheidsgordels, in 9 heb je vaker het gevoel dat het karretje een wieltje mist en is dat nou écht een stukje zonder rails dat je voor je ziet? Zonder gekheid, 9 is geen kinderfilm en schurkt eerder tegen de macabere wereld van Burton aan dan tegen de wereld van dat ultrakindvriendelijke imperium vol vrolijke muisjes, driftige eendjes en guitige hondjes. Niet voor niets missen er in 9 een paar getallen in de poppengemeenschap.

Bloedeloze horror

Maar hoe dreigend de wereld ook voor 9 is, bloed vloeit er nergens in de film van regisseur Shane Acker, die overigens een logisch voortvloeisel is van zijn 11-minuten durende afstudeerproject. Het zijn immers juten poppen. Voortdurend is er de dreiging dat het verkeerd zal aflopen, en volgen de gebeurtenissen zich in hoog tempo op. Gebeurtenissen, die meer dan eens doen vermoeden dat de held in dit verhaal, 9, nauwelijks controle op de situatie krijgt. Natuurlijk sterk in de hand geholpen door een indrukwekkend apocalyptische landschap. Wel is de actie soms iets té snel, zodat de actiescènes, hoe wonderschoon geanimeerd ook, vaak lastig te volgen zijn. In tegenstelling tot de grote namen, dan ook geen aaneenschakeling van lach-salvos en dwaze vermakelijke actie. In 9 ben je al blij als de aimabele en onzekere 9  een dag langer uit de klauwen van de machines weet te blijven. Een iets minder kind-vriendelijke insteek, die qua sfeer eerder aansluit bij films als Dark Crystal, Terminator Salvation, Antz, of Wall-E, waar karakters eveneens eenzaam en alleen een onvermijdelijk lijkende ondergang trotseren. Tegenover de prachtige animatie staat ook, dat de karakters wat vlakjes blijven, en grote namen als Elijah ‘Frodo’ Wood of Jennifer Connolly niet veel weten toe te voegen aan de personages.

Juten splatterdrek

Zoek je een vermakelijk avondje met een paar goede grappen en een sterke morele boodschap en één simpele bad guy tegenover de good guy in plaats van een diffuus vijandige wereld, dan ben je bij 9 aan het verkeerde adres. 9 is meer een post-apocalyptische futuristische actiefilm voor volwassenen die meer dan eens het nodige geduld vergt van de kijker. Want via 9 en zijn stappen in de onheilspellende wereld leren we slechts stukje bij beetje wat er nou eigenlijk zoal aan de hand is en welke partijen er een oorlog uitvechten. En net als in dat eerder genoemde epische fantasyfestijn vol kristalletjes, ontdekt 9 zijn grotere rol in het geheel. Zou hij iets minder grimmig en nachtmerriefähig zijn geweest voor tienjarigen, dan dwong ik je hoogstpersoonlijk je kroost hun favoriete-film-over-tien-jaar op te dringen. Nu doe ik dat slechts bij jou, wat doe je hier nog?! Ga kijken! Of hou op zijn minst je oren open voor het volgende project uit deze animatiestudio, met de fraaie titel Gnomeo & Juliet (feb. 2011).

Klik hier om de embedded video te bekijken.