Met de 31e oktober in het vooruitzicht wordt het horror-genre een stuk relevanter. We hebben recent al gekeken naar een specifiek soort horrorfilm, maar monsters, geesten of camera-gimmicks zijn niet altijd nodig om de kijker zich ongemakkelijk te laten voelen. Een film die een grotere emotionele impact op me had recente horrorwerkjes kreeg dat voor elkaar zonder bovennatuurlijke dreigingen of jumpscares. De uit 1998 afkomstige Franse productie Seul Contre Tous (I Stand Alone) is naarder dan welke geest-, slasher- of monstermovie dan ook. Het kruipt onder je huid en laat je op het eind als ellendig hoopje kijker achter. Dit is pas materiaal voor Halloween zeg!

Philippe Nahon speelt The Butcher, de hoofdpersoon wiens echte naam we niet leren kennen. De opening van de film vertelt ons wat meer over zijn achtergrond: hij heeft een dochter die doofstom is, de moeder heeft hen beide verlaten. Door een misverstand belandde de slager in de gevangenis. Na enkele jaren kwam hij vrij, maar aangezien zijn dochter in een instituut is opgenomen en zijn slagerij overgenomen is, is het vooruitzicht niet positief. Bij gebrek aan opties gaat hij in op de avances van een mollige vrouw die hem kan onderhouden. Ze raakt zwanger en samen verlaten ze Parijs om in te trekken bij haar moeder tot hij een nieuwe slagerij kan beginnen. En daar begint de film, waarna we een non-stop afdaling in de meest duistere krochten van de menselijke ziel gaan meemaken.

Het grootste deel van de film bestaat uit voice-over narratie van de slager. Zijn gedachten, frustraties en cynische observaties worden constant over de kijker uitgestort, en het wordt al snel duidelijk dat het hier gaat om een krom, miserabel persoon. Ergens is het begrijpelijk, want alles in zijn omgeving is ellendig. Zijn onaantrekkelijke vrouw draagt een kind met zich mee dat hij nooit wilde. Er is geen werk te vinden, en geld is schaars. Het kleine dorpje waar hij verblijft is zielloos en beklemmend. Een nieuwe start, dat is wat de slager nodig heeft. Ontsnappen aan de verstikkende situatie waar hij zichzelf in begeeft. Als de focus later naar Parijs verschuift worden de dingen er niet beter op. Hier komt de deprimerende cinematografie tot z’n recht: straten zijn verlaten, verval is overal aanwezig en er hangt een bruin/oranje waas over elke scène. Dit is een Frankrijk waar niets positiefs te vinden is, waar onaantrekkelijke mensen dag in dag uit hun irrelevante bestaan proberen in te vullen met nutteloze dingen.

De inhoud is op bepaalde momenten best schokkend. De slager is dan ook een naar karakter dat hele nare dingen doet om zijn laatste beetje zelfrespect te redden. Hij is een racist, homofoob, en lijkt geen sympathie op te kunnen brengen voor anderen. Als zijn laatste geld op begint te raken wordt hij steeds wanhopiger. Dreigingen duiken overal op. Iedereen lijkt hem tegen te werken, niemand is te vertrouwen. Het lijkt alsof de hele wereld hem kapot probeert te maken. Wat kan hij doen om zichzelf te redden?

Seul Contre Tous is de debuutfilm van Gaspar Noé, die we hier op Dorkside al eerder langs zagen komen in Enter The Void. De man heeft zeker talent, al zal zijn neiging om mensen te shockeren met zijn werk niet door iedereen worden gewaardeerd. In 1991 produceerde hij de 40-minuten durende korte film ‘Carne’ die het levensverhaal van The Butcher in beeld brengt, wat in deze film dus in de eerste minuten wordt beschreven. Het is niet noodzakelijk om Carne gezien te hebben, al maakt het bepaalde motivaties van de hoofdpersoon iets duidelijker. Qua stijl zijn deze twee producties vergelijkbaar, dus als je na Carne al depressief van het dak wil springen zal Seul Contre Tous dingen niet beter maken.

Maar ja, de grote vraag blijft vermoedelijk: waarom zou je een film als deze kijken? Dit is niet iets wat je ziet voor je plezier. De hoofdpersoon is een onsympathiek figuur die overloopt van woede en frustraties, en we worden steeds geconfronteerd met zijn vreselijke gedachten en beslissingen. Toch gaat er iets fascinerends uit van zijn gedrag. Wanneer de slager in het nauw komt neemt de spanning alleen maar toe, en het is moeilijk om niet te willen zien waar dit allemaal toe leidt. De nare momenten zijn ook écht naar, dus de tere zieltjes moeten dit sowieso maar overslaan. Als ‘beloning’ voor je geduld is er ook nog eens een twisted eind, dat geniepig speelt met de verwachtingen van de kijker. Vrij geniaal, op een gitzwarte manier.
De film wordt tegelijkertijd naar een hoger niveau getild door de waanzinnige, agressieve editing. Met een grote knal wisselt de film nogal eens van perspectief, het geheel wordt zo ook erg ‘in yo face’. Het maakte de kijkervaring voor mij alleen maar intenser.

Het blijkt maar weer: het meest verontrustende onderwerp voor een film is de mens op z’n laagste punt. Dat er mensen als The Butcher bestaan is iets dat me in deze Halloween-periode banger zal maken dan welk horror-monster dan ook. Brr.

Terwijl ik proestend lachend mijn koffie sproei over het toetsenbord, wordt ik weer eens vreemd aangekeken door mijn omgeving. ‘Jamaar..’, sputter ik de nieuwsgierige omgeving tegen, ‘Ze bestaan nog gewoon! 22-Pistepirkko’. Nog altijd bespeur ik weinig verandering in de blikken van mijn directe omgeving, en ééntje haalt zelfs zijn schouders op. Die smokkel ik straks even een verrassing in zijn koffie!

Gabbertje en Robbie Williams

Het moet begin jaren negentig zijn geweest, ten tijde van Gabbertje, nachtjes wakkerliggen voor de SNES en wedstrijden puistjes uitduwen (en wie het eerste dan de Take That cd van je zusje weet te raken). Wanneer in het indie-genre (lees-nog niet door 3FM uitgekauwde navelstaarderige gitaarbandjes die op het punt van wereldwijde roem stonden) een Finse delicatesse opduikt. Onion soup heet het ding, en de song bleek een aangename mix van pop en electronica. Na twee magere albums verloor ik ze uit het oog. En plots is daar dan Lime green Delorean. Misschien genoemd naar de auto uit Back to the Future? Het zou zomaar kunnen. Dat de spil van de band, de broertjes Asko en Esa, zelf ook ondertussen nostalgisch terugdenken aan hun begintijd. De Finse 15 minutes of fame waren in de nineties, maar de band zelf stamt al uit begin jaren ’80. En dus willen ze wel eens smachtend een stapje in zo’n oldschool tijdreismachine maken. Lukt het ze de luisteraar op de achterbank stilletjes mee te voeren?

Nooit weggeweest

Wikipedia leert al snel dat de band nooit gestopt is. Eigenlijk om de paar jaar wel een nieuw, lauw ontvangen album produceerde. Lime Green Delorean wordt over het algemeen iets beter ontvangen door de muziekpers. En terecht. Waren Zipcode (1996) of Eleven (1998) obscure indie-albums waar zelfs liefhebbers toch een paar keer op de tanden moesten bijten om er doorheen te geraken, Lime Green Delorean is stukken toegankelijker, en voor 22 Pistepirrko is dat niet zo slecht. Krijgen ze misschien net dat beetje meer succes dat je de sympathieke Finnen gunt.
Gebleven is het stenenkolen-Engels waardoor de Britse en Amerikaanse markten nog altijd niet voor het oprapen zullen liggen. In Europa is dat wellicht anders. De dromerige opener Lights by the highway klinkt qua productie beter dan ooit en zet de luisteraar even op het verkeerde been. Want het album is niet over de gehele linie zo filmisch sferisch en ingetogen. Bovendien mag de productie opgepoetst zijn ten opzichte van eerder, rauwer werk, de fragiele zang laveert nog altijd ergens tussen Sigur Ros en Ozard Henry. Verre van toegankelijk. Neemt niet weg dat luchtige, zomerse popsongs als Broken Toys toch een paar nieuwe fans moeten opleveren. En ook op het artistieke vlak heeft de band niet veel ingeboet, getuige de spacey titelrocker vol geslaagde harmonielaagjes, die doet herinneren aan die andere Scandinavische sensatie, Motorpsycho.

Tandenknarsen in Finland

Voornaamste kritiekpunt op de band blijft toch wederom het Engels, met Dream 1987 als tandenknarsend dieptepunt met bovendien een ongelooflijke Mama Appelsap (‘neenee, je kunt niet bij de buslijn’). Waarom deze song pontificaal vooraan het album is geplaatst, en de veel interessantere titeltrack aan het eind, is mij een raadsel. Lime Green Delorean is niet de comeback van de eeuw, maar veeleer een warm onverwachts weerzien met een oud klasgenootje. Zoéén met wie je je nu de komende tien jaar voorneemt écht eens af te spreken. Maar goed, zoals gezegd, de band is nooit weggeweest, slechts deze reviewer. Fijn om te horen dat ze er nog zijn, want in tegenstelling tot de koffie, is Lime Green Delorean best binnen te houden.

Goed… stiekem toch een oudje dan:

Klik hier om de embedded video te bekijken.

Tja, met zo’n titel eindig je natuurlijk beslist met een review op Dorkside. Rockets baby! Toch is Elbow een beetje laat met het bouwen van een raket. Hun carrière nam vorig jaar met het prachtige The seldom seen kid die vlucht toch al? Daarbij, na jaren van ellebogenwerk (vandaar de bandnaam?) alsnog denken dat je even als een raket zult gaan met je volgende album, klinkt wat naïef. Let’s face it, Elbow was vooral het net-niet bandje uit Manchester nietwaar? In het kielzog van Radiohead met soortgelijk indiepopperig geneuzel komen en stelselmatig albums leveren die niet zo toegankelijk zijn als Coldplay maar dan wel naadloos in hun muzikale straat parkeren. Toch groeide Elbow elk album weer een klein beetje. Er kwamen wat gospelinvloeden. Pianos. Orkesten. Minder massa-rock en een gestaag groeiende fanbasis.

Geen raketten, wel vogeltjes

Anyway, teleurgesteld over de afwezigheid van een dikke Ariana5 op de albumhoes gooien we het album toch maar in de speler. Elbow blijkt de indie-roots niet verloren. Ook Build a rocket boys is weer een logische verdere stap in de ontwikkeling van de band. Tuimelde Seldom seen kid misschien bij vlagen nog door topzware studioproductie, op Build a rocket boys blijkt spaarzaamheid het motief. Orkesten en pianos mogen dan nog regelmatig voorbijkomen, de momenten lijken beter gekozen. De gelaagde opener The Birds is daarvan een fraai voorbeeld. De oplettende luisteraar mist vooral een refrein, maar op het eerste gehoor zal de gemiddelde luisteraar slechts de warme producties opvallen vol sfeer en dwars gitaarwerk. Meeknikken en refreintjes meemompelen kan dan wel weer op single Lippy Kids of With Love, dat zelfs een koor heeft om duidelijk te maken welke stukjes je mee kunt doen. Maar zonder te ontaarden dan weer in een bombastisch meebrulfestijn.

Ellebogen evolueren niet

Elbow bezondigt zich dan ook niet aan opvallende stijlwijzigingen. In tegenstelling tot Radiohead zweren ze de gitaar niet af omwille van electronica, maar brengen ze liever beide in balans. En de liedjes zijn bij vlagen spannender dan Coldplay’s dertien-in-een-dozijn-baksels. Wel is de treurige stem van Guy Garvey niet bepaald toegankelijk voor iedereen, zijn de nummers vaak redelijk lang (hey, Garvey is fan van Genesis en zij kwamen niet eens onder de acht minuten, dus waar hébben we het over!). Daarbij lijdt Elbow nog altijd aan het euvel dat de monotone kadans en gelaagdheid van de nummers al snel een somber indiestempel op de muziek drukt, dat niet iedereen zal kunnen waarderen. De Mancunians zoeken eerder de schoonheid van tragiek dan de ultieme popsong waarop het drie minuten fijn dansen is met een glas alcoholische versnaperingen in beiden handen. Elbow komt eerder om de hoek bij het besef dat de avond erop zit. De verkoopcijfers liegen er in ieder geval niet om. Bereikte Seldom seen kid plekje 39 in de Nederlandse charts, Build a rocket haalde doodleuk plek 5. Kwam die raket toch nog van pas.

Klik hier om de embedded video te bekijken.

Het blijft tricky, die science fiction klassiekers. Het is zo dubbel om ze te bespreken, want aan de ene kant wil je graag al dat enthousiasme er over kwijt, aan de andere kant weet 90% van je doelgroep al lang waar je het over hebt en voegen de schamele inzichten en opmerkingen van uw nederige Dorkside recensent weinig toe. De film Blade Runner is een perfect voorbeeld van zo’n type klassieker, wat kun je daar nog voor nieuws over kwijt? Nou ja, als je het in context plaatst van het bronmateriaal en er meer inzichten in krijgt door een later uitgegeven documentaire wordt het weer een tikkie interessanter. Dompel je daarom opnieuw onder in de wereld van identiteitscrises, kunstmatige dieren en op de vlucht geslagen androids.

Do Androids Dream Of Electric Sheep?

Ik zal vast niet de enige zijn, maar ik heb Blade Runner gezien vóór het boek te hebben gelezen. Pas later in mijn leven besefte ik me hoe krankzinnig goed Philip K. Dick’s werk was, en ‘Do Androids..’ uit 1968 is zeker niet zijn minste verhaal. Een hoop thema’s die Dick vaak hanteerde komen ook hier terug; een ellendige toekomst, uitgebluste personages, weirde uitvindingen die een grote impact hebben op onze dagelijkse levens en een haast verstikkende sluier van melancholie.

In ‘Do Androids…’ volgen we Rick Deckard, een vrij ongelukkige bounty hunter die op ‘andys’ jaagt, androids die hun slaafse programmering hebben doorbroken en aan hun menselijke eigenaars zijn ontsnapt. Sommigen proberen onder te duiken op de Aarde, al kun je je afvragen waarom; na World War Terminus is de wereld een radioactieve en zo goed als verlaten ruïne geworden. Het is aan Deckard om nu in een korte periode het werk van een verwonde collega over te nemen; een groep van 6 andys ‘uitschakelen’. Maar dit is meer dan een kat-en-muisspel, want Deckard worstelt tegelijk ook met vragen over zijn eigen identiteit. Wie is er nou eigenlijk de bad guy? En wat betekent het nu echt om een mens te zijn?
Empathie is een van de belangrijkste terugkerende elementen in het boek. Het is het voornaamste ding waarin mensen en androids van elkaar verschillen, maar die lijn lijkt soms wat blurry te worden. Deckard beseft dat hij emotionele connecties vormt met (vrouwelijke) andys en juist heel kil en afstandelijk over andere mensen kan denken. Burgers in deze dystopische samenleving maken ook veelvuldig gebruik van mood organs, apparaten die de gebruiker specifieke emoties laten voelen. Als mensen zichzelf zo weten te ‘programmeren’, in hoeverre verschillen ze dan eigenlijk nog van robots? Extra sappig detail is de waarde die wordt gehecht aan dieren; door de vervuiling van de planeet zijn veel soorten uitgestorven en is het bezitten van een dier een haast sociaal verplicht luxe product geworden. Een groot deel van deze in het openbaar uitgestalde beesten is echter een mechanische variant, omdat échte dieren stukken duurder zijn. Dat terwijl een android door mensen als niet meer wordt gezien dan een object dat amper recht op een eigen bestaan heeft. U ziet, lagen genoeg waarop de thema’s overlappen. Het verhaal an sich is soms wat emotioneel afstandelijk (maar gezien de thema’s is dat wel begrijpelijk) maar ik kan het blijven lezen. De androids zijn slim bezig, en het is zowaar nog best spannend om te lezen hoe Rick Deckard constant op zijn hoede moet zijn omdat één misstap hem al fataal kan zijn.
De schrijfstijl is herkenbaar voor fans van Philip K. Dick. De dystopische setting wordt steeds verder uitgediept en de beschrijvingen zijn zeer sfeervol. Er wordt goed omgegaan met het concept van een volgebouwde planeet waar nog maar een kleine groep mensen leeft. Entropie en eenzaamheid in een bedrukkend pakketje, wat in de volgende passage mooi duidelijk wordt wanneer een van de personages de televisie in zijn verder leegstaande appartementencomplex uitzet:

“Silence. It flashed from the woodwork and the walls; it smote him with an awful, total power, as if generated by a vast mill. It rose from the floor, up out of the tattered gray wall-to-wall carpeting. It unleashed itself from the broken and semi-broken appliances in the kitchen, the dead machines which hadn’t worked in all the time Isidore had lived here. From the useless pole lamp in the living room it oozed out, meshing with the empty and wordless descent of itself from the fly-specked ceiling. It managed in fact to emerge from every object within his range of vision, as if it -the silence- meant to supplant all things tangible. Hence it assailed not only his ears but his eyes; as he stood by the inert TV set he experienced the silence as visible and, in its own way, alive. Alive! He had often felt its austere approach before; when it came it burst in without subtlety, evidently unable to wait. The silence of the world could not rein back its greed. Not any longer. Not when it had virtually won.”

Do Androids Dream Of Electric Sheep? is een terechte klassieker, maar een die niet direct naar film te vertalen lijkt. En juist daarom is Blade Runner zo interessant geworden.

Blade Runner (1982)

Met zo’n subtiel en gelaagd boek als bronmateriaal en (zo blijkt achteraf) een hoop rewrites en problemen met het vinden van een goede insteek is het een wonder dat Blade Runner zo goed uit de bus is gekomen. Een letterlijke vertaalslag is gelukkig niet gemaakt, maar de film staat nu op eigen benen met de beste elementen uit het boek als basis. De beklemmende, deprimerende atmosfeer is vervangen door een mysterieuze en broeierige, wat de kijkervaring ten goede komt. Rick Deckard (Harrison Ford) is nog steeds de focus, maar niet meer de in een liefdeloos huwelijk vastzittende zielepoot uit Dick’s werk. Hij mag ditmaal ook enkele ontsnapte replicants opsporen en ‘uitschakelen’, als ze hem niet te slim af zijn tenminste.
Blade Runner is zo’n film waarin alle elementen bizar goed op elkaar aansluiten. De vervormde noir sfeer met constante regen, stoom, neon en duisternis laat al een grote indruk achter op visueel vlak, maar de muziek van Vangelis prikkelt je oortjes ook op de juiste manier. Sets zijn indrukwekkend, er zit geen zwakke performance in de gehele cast (en Rutger Hauer is hier echt monsterlijk goed), de special effects en future-tech kloppen precies, en het verhaal sleept je ongetwijfeld mee, hoe vaak je de film ook hebt gezien.

Anyways, ik zal mijn gekwijl over Blade Runner kort houden, maar wat gewoon zo fijn blijft is hoe volwassen het als totaalpakket voelt. Dit is sci-fi zonder concessies en duidelijk met liefde gemaakt. De film met halve aandacht kijken is gewoon niet mogelijk, het publiek wordt namelijk niet bij het handje genomen en alleen de oplettende kijker vindt een hoop symboliek en details. Het had met een complex werkje als dit heel makkelijk mis kunnen gaan, maar wonder boven wonder hebben we er één van de meest unieke sci-fi films ooit aan overgehouden. Toppertje!

Dangerous Day: Making Blade Runner (2007)

Dangerous Days is een documentaire die alles wat je ooit had willen weten over Blade Runner uit de doeken doet, and then some. De totale speelduur? Dik 3,5 uur. Holy replicant balls, Batman! Langer dan de film zelf, maar uiteindelijk helemaal begrijpelijk. Er is dan ook ontzettend veel over Blade Runner te melden, en je respect voor het eindproduct wordt echt stukken groter als je ziet hoe veel werk is gestopt in wat uiteindelijk de eerste ‘art’ science fiction film zou worden.
Het geheel is rijkelijk aangevuld met behind-the-scenes beelden en foto’s, een hele hoop interviews met de cast en de vele mensen achter de camera’s, en meer anecdotes dan een oude man die vertelt over zijn werk in een anecdote-fabriek. Het hele proces van de totstandkoming van een film komt langs: van het boek dat door de meeste betrokkenen onverfilmbaar werd genoemd, tot de eerste screenplays die tientallen revisies zijn doorlopen (erg tof om te zien hoe de film hád kunnen zijn), casting, bouwen van de sets en modellen, special effects, etc. Ook erg mooi om te horen dat K. Dick helemaal weggeblazen was van de 10 minuten aan film die al goed genoeg was om hem te showen. Was zowaar even een emotioneel momentje voor deze jongen.
Maar het was niet allemaal rozengeur en bevroren oogballen-schijn. Er waren op de set flink wat issues die op den duur slopend gingen werken. Zo wordt al snel duidelijk dat regisseur Ridley Scott perfectionistisch was tot het irritante toe. Harrisson Ford was niet blij met al die verloren uren op de set waarin hij uiteindelijk niet nodig was, omdat de set dressing te veel tijd innam. Als Engelsman had Ridley ook een kille relatie met de Amerikaanse crew, zij hadden het gevoel het nooit goed genoeg te kunnen doen bij hem. De man komt dan ook wel over als wat arrogante dude wiens visie voor alles ging. Ook waren de financiers niet blij met de film, en dan vooral de vertragingen die werden opgelopen door Scott’s neiging om take na take na take van dezelfde scène te filmen. Handenwrijvend stonden ze in de coulissen, het moment afwachtend tot ze de schaar in de film konden zetten om er nog iets winstgevends van te kunnen maken. Wel mooi hoe het origineel wordt vergeleken met de director’s cut, inclusief de door niemand gewenste maar blijkbaar voor het bioscooppubliek noodzakelijke voice-over.
Aan het eind van de rit kreeg ik zowaar weer zin om Blade Runner opnieuw te kijken. Ik denk dat de geslaagdheid van deze docu daar mooi mee is aangetoond.

Juistem…
In de wereld van sci-fi is Blade Runner met de jaren een heus begrip geworden. Het was dan ook bijzonder prettig om het bronmateriaal te verslinden, weer helemaal opnieuw onder de indruk te raken van de film en het hele proces tussen boek en uiteindelijke film te kunnen zien. Begrijpelijk dat het zo’n gigantisch invloedrijk werk is geworden, en het zou dan ook verplichte kost moeten zijn voor jonge sci-fi-fans en oude rotten in het vak die graag het stof af willen blazen van een klassieker en zich weer onder willen dompelen in die vreemde, android-infested wereld van de toekomst.

Wauw. ‘Onverwacht’ is het wel sleutelwoord voor ondertussen al weer het vierde seizoen van Mad Men, dé serie die drama en retro classyheid altijd zo mooi weet te combineren. Je kunt zeggen wat je wil van Matt Weiner, uit wiens brein de serie is komen rollen, maar hij kiest er vaak voor om het publiek juist niét de meest logisch lijkende uitweg voor te schotelen. Het is altijd moeilijk te voorspellen welke sprongen de serie gedurende een seizoen gaat maken. Dat is deels prima; als kijker word je zo steeds verrast en het loont de moeite om bij de subtielere ontwikkelingen te zoeken naar hints over Wat Komen Gaat. Aan de andere kant is te veel onvoorspelbaarheid weer een beetje desoriënterend en onbevredigend. Blijft de serie ook in haar vierde jaar nog overeind? Let’s find out. Zorg dat je de eerste drie seizoenen hebt gekeken voor je verder leest!

“Who is Don Draper?” is de vraag waar dit vierde seizoen mee opent, en vormt tegelijk ook de essentie van Mad Men in z’n totaliteit. We zijn al een hoop over de charismatische en tegelijk afgesloten man te weten gekomen, voornamelijk in periodes waarin het allemaal vrij aardig liep. Écht slecht is het nog niet met Don gegaan, maar dat zal in deze periode veranderen. Dingen zijn dan ook op losse schroeven komen te staan sinds het eind van het derde seizoen; gescheiden van Bitc- euh Betty, een nieuw bureau begonnen wiens succes echt nog niet gegarandeerd is, en uit z’n eigen huis gedwongen. Zoveel houvast heeft Draper bij aanvang dan ook niet, en hij vindt voornamelijk comfort op de bodem van een stevige fles whiskey. Nu was alcohol altijd al verstrengeld met de levens van de meeste (mannelijke) personages, maar Don weet de laatste tijd van geen ophouden; de helft van de tijd komt hij lam aan in zijn donkere appartementje en vooral de jongere collega’s beginnen op hem neer te kijken. En het vrijgezellenbestaan is verre van plezierig; er zijn zelfs vrouwen die nee kunnen zeggen tegen zijn avances! Wat?! Is the Age of Draper coming to an end??

Een bijkomend probleem is het nog kakelverse bureau Sterling Cooper Draper Pryce, wat in de voorgaande series finale in alle haast was opgezet. Een deel van het klantenbestand is overgenomen, maar nieuwe accounts dienen zich nu ook weer niet zó makkelijk aan. Het is zelfs zo dat Lucky Strike voor het overgrote deel van de inkomsten zorgt, een vrij risky positie om in te zitten. Lucky is nu eigenlijk min of meer eigenaar van SCDP, iets wat op een gruwelijk awkward manier duidelijk wordt als head honcho Lee Garner Jr. zichzelf uitnodigt op het jaarlijkse kantoor-kerstfeest. Plots moet iedereen krom liggen om deze eikel als royalty te ontvangen, met een hoop schadenfreude als gevolg. Hoe dan ook, de toekomst voor SCDP is onzeker en dit maakt het voor het personeel allemaal niet makkelijker.

Fans van snelheid en spektakel mogen Mad Men nog steeds overslaan, die zullen weinig plezier halen uit het rustige tempo, de sloooome ontwikkelingen en de hard aankomende emotionele momenten. Toch zijn er dit jaar wat kanttekeningen bij de plot developments. Ergens voelt het seizoen in z’n totaliteit wat gefragmenteerd en vol met haperende storylines. Van de een op andere week kan er bijvoorbeeld een nieuwe medewerker zijn op de creatieve afdeling waar Peggy moeilijk mee door één deur kan. Ja, leuk en aardig, maar voor de kijker komt dat echt uit het niets. Het leidde mij juist af, omdat ik even dacht een aflevering tussendoor gemist te hebben.
En zo zijn er wel meer kleine steekjes die men laat vallen. Don gaat enkele keren uit met een jonge blondine die opvallend veel aan ex-vrouw Betty doet denken, maar ze verdwijnt na een paar afleveringen spontaan. Een hoop verhaallijnen kabbelen voort zonder direct doel. Oh, dus Peggy krijgt een nieuw vriendje, good for her… ware het niet dat het niets aan mevrouw Olson’s situatie lijkt te veranderen. Dus waarom zou ik als kijker daar in geïnteresseerd zijn? Lane Pryce blijkt al een tijdje met een serveerster aan te pappen, ennn twee afleveringen later hoor je dat hij weer terug naar z’n familie in Londen gaat. OK. Sure. Het lijkt er op dat de makers te veel hooi op hun vork hebben genomen en daardoor te weinig kunnen focussen op personages buiten Don om. Zodoende is dit seizoen voor mij minder memorabel geworden dan ik had gehoopt.

Daarentegen zijn de momenten die wél werken echt bijzonder effectief. In aflevering 3 krijgen we bijvoorbeeld te horen dat de in Californië wonende Anna stervende is, maar dat dit nieuws voor haar achter wordt gehouden. Het gebeurde niet eerder dat er een traantje werd gelaten tijdens een Mad Men aflevering, maar voor alles is een eerste (en tweede) keer. Ja, seizoen 4 is wel een beetje een slopende ervaring geworden. Vooral in de eerste afleveringen, wanneer Don steeds weer een nieuw dieptepunt lijkt te bereiken, kreeg ik steeds de neiging om tegen mijn beeldscherm te gaan schreeuwen. Voornamelijk dingen als “Oh god Don wat doe je nou nee doe het nou niet NEEEE JIJ ONGELOOFLIJKE IDIOOT!”.
Maar de emotionele rollercoaster kan eigenlijk per aflevering weer net zo hard een looping maken. In de eerder genoemde derde aflevering staat de tweede helft bijvoorbeeld in het teken van Don die samen met Lane Pryce een avond de stad ingaat om hun problemen te vergeten. Echt bijzonder funny (deels omdat de beide heren flink dronken raken) en een extreem contrast met de zwaar zielige eerste helft. Voor ik het vergeet te zeggen; Jared Harris, die Lane speelt, is echt een bijzonder gave toevoeging aan de cast en ik ben blij dat de schrijvers hem wat meer diepgang hebben gegeven. Ten koste van anderen, dat weer wel. Pete Campbell, Joan Harris, Roger Sterling en nog enkele terugkerende gezichten blijven toch wat op de achtergrond. Gelukkig is dankzij Don’s scheiding er ook minder Bitchy Betty in beeld, die voorheen nogal vaak de spotlight wist op te eisen. De nieuwe potentiële love interests zijn dan een stukkie interessanter, vooral de market research adviseur Dr. Faye Miller die echt een gelijke aan Draper lijkt te zijn in de creatieve en zakelijke arena. Als het iets zou worden tussen die twee, tenminste…

En dan komen we bij de season finale ‘Tomorrowland’. Bereid je maar alvast voor op een grote ‘Wacht, dit is een dream sequence, toch? Gebeurt dit nou écht?’. Sure, als je Don’s gedrag nauwkeurig analyseert zul je zijn overhaast lijkende beslissing misschien aan kunnen zien komen of begrijpen, maar deze jongeman was totaal verrast. Hield er wel een dubbel gevoel aan over en als afsluiter van dit seizoen is het niet de meest prikkelende conclusie, maar ik vertrouw er op dat het creatieve team er het beste uit weet te halen op de langere termijn.

Mad Men is nog steeds een sterk drama met uitstekend oog voor detail en karakters die op een bijzonder fijne manier tot leven komen. Geen sensationele twists om de kijkers aan het lijntje te houden, maar een serie die alles op z’n eigen manier doet en je niet bij het handje neemt. Goede emotionele highs en lows dit jaar, maar ik hoop wel dat al die doelloos lijkende losse momentjes een payoff mogen krijgen in seizoen 5. Ach, boeiend, het is niet dat ik op dit punt kan stoppen met de serie. Overstappen naar het inferieure product van de concurrent is geen optie meer. Ik denk dat alle andere vaste klanten van Mad Men het daar wel mee eens zullen zijn.

Contact proberen te leggen met buitenaardse beschavingen is een terugkerend element in allerlei uitwassen van science fiction. Maar wat ik een beetje mis is een verhaal waarbij contact met aliens wat minder smooth gaat. Wat nou als die andere organismen waar we mee in aanraking komen helemaal niet communiceren op manieren die we kunnen waarnemen? Of als wat we diep in space aantreffen te ver verwijderd is van wat wij als ‘levensvorm’ zouden classificeren? Of een samenleving die op een voor ons krankzinnig lijkende manier in elkaar steekt, waarbij onderling begrip haast vanaf het begin tot falen gedoemd lijkt? Het boek Fiasco, geschreven in 1987 door de Poolse Stanislaw Lem, pakt dit laatste vraagstuk en maakt er een interessant brouwsel van. Eentje dat echt wel even slikken is, maar de fijnproevers goed zou kunnen smaken.

Het grootste deel van dit boek gaat over het first contact concept, maar dat zou je in eerste instantie niet zeggen. We openen namelijk op een maan van Saturnus, waar een zojuist gearriveerde piloot genaamd Parvis besluit om de lokale spaceport te helpen met een probleem. Een aantal gigantische loop-robots zijn namelijk in een wat onherbergzaam gebied verdwenen op weg van de spaceport naar hun eindbestemming. Parvis biedt aan om in zo’n zelfde machine achterop te gaan om de dag te redden.
Door specifieke omstandigheden die ik maar niet zal prijsgeven maken we hierna een flinke sprong vooruit in de tijd, waarbij de mensheid zich opmaakt voor een missie van het grootste belang. Er is een wereld ontdekt met intelligent leven die op een cruciaal punt in z’n ontwikkeling is, namelijk de wetenschappelijk berekende periode waarin contact theoretisch mogelijk is (de tijd die men met de heenreis kwijt is meegerekend). Er wordt gigantisch veel tijd en geld gestopt in het opzetten van de missie, en zodoende zit er flink wat druk op de crew van het ruimteschip ‘Hermes’ dat de trip gaat maken. Falen is eigenlijk geen optie, er moet en zal contact gelegd worden. De eindbestemming is de planeet die de naam Quinta heeft gekregen, maar op weg hierheen blijken er op die wereld veranderingen plaats te vinden. Vreemde veranderingen, die eigenlijk alleen maar vragen oproepen bij de crew. Wie zijn die ‘Quintans’ eigenlijk? Wat is er met hun planeet aan de hand? Wat zal men aantreffen als ze eenmaal arriveren?

Fiasco maakt best een grote indruk door zowel sterk schrijfwerk als een bijzonder intelligente inhoud vol morele vraagstukken en een steeds groter wordend pessimisme. Science fiction hoeft van mij dan ook helemáál niet vrolijk en avontuurlijk te zijn. Nee, doe mij maar boeken als Space en Gateway, die de ruimte neerzetten als een kille plek waarin de mensheid slechts een insignificant onderdeeltje is. Gezellig! In Fiasco is de mensheid technisch geavanceerd (en wordt de crew bijvoorbeeld bijgestaan door de extreem intelligente supercomputer DEUS), maar blijkt dat we als biologisch wezen zeker nog niet feilloos zijn.

Wat het boek voor de intellectuele types onder ons vermoedelijk interessant maakt is de aandacht voor de vele implicaties die de pogingen tot contact met zich meedragen. Fiasco zit vol met theorieën, morele vraagstukken en op slechts een handvol feiten gebaseerde hypotheses. Het lijkt wel een wetenschappelijk artikel over intergalactische antropologie af en toe. Het punt is namelijk dat first contact voor onze personages al snel een probleem lijkt te gaan worden. De crew van de Hermes pakt alles zeer voorzichtig aan; eerst observeren op een afstand voordat het schip überhaupt in de buurt van Quinta komt. En wat men ziet is bijzonder verwarrend: de planeet heeft een zooi radiotorens, maar het enige wat die uitzenden is constante ruis. Een ijs-ring hangt om de planeet, vermoedelijk water dat vanaf het oppervlak de ruimte in is geschoten om extra landmassa vrij te maken. Een indrukwekkende prestatie, ware het niet dat het ijs niet ver genoeg is weggeschoten en nu weer terug op de planeet terechtkomt in de vorm van heftige stortregens die geen voordeel lijken te brengen en het klimaat verstoren. Er zijn grote stedencomplexen, maar nergens is licht ‘s nachts. En wat is de deal met die vage kunstmatige vuurbal op Quinta’s maan?

Nu moet je maar net houden van een verhaal waarin voor het grootste deel een paar gasten in een schip samen met een computer op afstand proberen te doorgronden met wat voor ras ze precies te maken hebben. Nee, epische space opera is het zeker niet, maar als een vrij intellectueel sci-fi boek met best wat technische terminologie geen belemmering voor je vormt valt hier echt een hoop boeiends uit te halen. Lem brengt alles bijzonder geloofwaardig en laat bijvoorbeeld zijn personages ook op een interessante manier met elkaar discussiëren. Er ontstaan bijvoorbeeld onder de meereizende experts verschillende theorieën over de huidige staat van de samenleving op Quinta, allemaal gebaseerd op andere invalshoeken. In space, no one can hear you theorise about alien socio-political developments.

De individuele crewleden zijn in dit verhaal overigens niet zo belangrijk, en komen duidelijk op een tweede plaats. Slechts een paar figuren worden een beetje uitgediept, maar je zult nooit een binding met ze vormen. Toch wordt de menselijke factor steeds belangrijker naarmate het onvermijdelijke en steeds pijnlijkere eind nadert. Tsja, die knakkers raken ook wel gefrustreerd als na maandenlange pogingen tot contact er nog weinig tot geen vooruitgang geboekt is. Luisteren de Quintans wel? Worden ze zelf op hun beurt juist geobserveerd? Of maakt het de lokale bevolking niet uit dat er aliens in een schip in hun zonnestelsel geparkeerd zijn?

Stanislaw Lem is misschien niet zo’n bekende naam als Asimov of Clarke, maar hij is bijvoorbeeld toch maar even de man achter ‘Solaris’, nog zo’n verhaal waarin de mensheid probeert te communiceren met Het Onbekende. Het mag casual lezers dan misschien afschrikken, maar Fiasco is voor mij een zeer geslaagd boek geworden dat een verfrissend licht werpt op een thema vol potentie. Er mag dan weinig actie zijn, het gaat allemaal om de ontdekkingsreis, bijkomende implicaties en onvermijdelijke neerwaartse spiraal. En de onheilspellende titel gaat gelukkig niet op voor de inhoud; voor echte hardcore sci-fi geeks is Lem’s boek gegarandeerd een triomf.

Elke generatie heeft zo zijn eigen Beatles. Zo’n band die eigenhandig een genre weet te vernieuwen en ingeslapen muziekfans weet te overtuigen dat er nog wél enige rek in rockmuziek zit. Dat er nog steeds grenzen doorbroken kunnen worden en vernieuwing mogelijk is. Bands als Radiohead, the Ramones, the Pixies, Sonic Youth of My Bloody Valentine. Onnavolgbare bands die gewoon lekker hun eigen ding doen, dat misschien pas met het verstrijken van de jaren op de juiste waarde kan worden geschat, maar dat in ieder geval zich niet makkelijk laat vergelijken met alles wat er al bestaat. Arcade Fire is zo’n band die op eenzame hoogte, ver buiten het zicht van de grote massa, de grenzen van de popmuziek aardig oprekt.

Klik hier om de embedded video te bekijken.

Wie?

Rond 2004 breekt de band rondom songwriter Win Butler definitief door. Er is dan al pakweg een jaar een grote hype op internet, waar de eerste EP van de band sneller rondcirkelt dan menig computervirus. Funeral, een cd rondom diverse begrafenissen die de vele bandleden meemaakten, maakte grote indruk wereldwijd met zijn geslaagde mengsel van experimentele folk, getormenteerde zang, en muzikale gekte. Als dan de opvolger Neon Bible, waarvoor de band een heuse kerk kocht om het album er te kunnen opnemen, eveneens een consistent barokpop-meesterwerkje blijkt, en Arcade Fire bovendien op het podium werkelijk een revelatie blijkt die hun muziek niet alleen speels en avontuurlijk maar ook met overweldigende energie neerzet, is Arcade Fire terecht één van die grote bands geworden wiens carrière in raketvaart stijgt. Het duurt dan drie lange jaren waarin Arcade Fire slechts tijdens enkele campagneactiviteiten van Barack Obama te zien was, maar nu is er The Suburbs, het nieuwste album van de Canadese folkrockers uit Montréal.

Suburbs

De band bestaat nog altijd uit tenminste zeven leden met gitaren, drums, maar ook violen, harpen, xylofoons en orgels.  En ook ditmaal heeft Arcade Fire weer een klein monumentje afgeleverd. De toon is wel ietsjes veranderd. Het album klinkt minder energiek of villein vergeleken met eerder werk. Vlakker en toegankelijker. Sterker nog, songs als Modern Man doen zelfs denken aan de degelijkheid van Bruce Springsteen. Gelukkig staan daar ook weer energieke folkpunkstampers als Empty Room of het opgefokte Month of May tegenover, of de heerlijk hoekig pompende single Ready to start. Maar ondanks dat het album gebalanceerder en –gruwelgruwelterm- ‘volwassener’ klinkt, is er nog altijd genoeg voldoende muzikale afwisseling. Al wordt die minder in noise-escapades gezocht maar eerder in vrolijke pop als in Sprawl II (Mountains beyond Mountains) of ingetogen, trage nummers als Rococo. Songs waarbij je even fronst en je afvraagt of je nog altijd naar Arcade Fire zit te luisteren. Een gewaagde stap. Toch zijn die uitstapjes soms wat minder geslaagd, al wijzen ze erop dat de band nog steeds vernieuwing zoekt. Dat blijkt ook uit de clip van We used to wait, die met veel bombarie ‘interactief’ heet maar wel -inherent aan vernieuwing- met wat ‘bugs’ gepaard gaat.

Ready to land?
Arcade Fire mag dan milder en vlakker zijn geworden en zich een toegankelijker geluid hebben aangemeten, ze doen nog steeds hun eigen ding dat hen ver boven de middelmaat van een muziekindustrie gedomineerd door Nickelback-rock en zielloze R&B uit doet stijgen.  Al is de afstand met dit album, dat minder scherp overkomt als het magistrale Funeral of de overweldigende bombast van Neon Bible, wel ietsje verkleind. Zouden de bandleden dan toch ooit nog met hun voeten terug op aarde keren?

Klik hier om de embedded video te bekijken.

Het gebeurt me heel soms na een film kijken dat ik denk, terwijl de credits over het scherm bewegen: “Leuk…maar waar ging dit over?”. Igla dus, een film uit de Soviet Unie uit 1988. Gorbachev heeft de glasnost ingevoerd, en het Sovietimperium begint richting het breekpunt te gaan. Igla (“De Naald”) gaat, kort door de bocht gezegd, over Moro (gespeeld door rockband Kino-frontman Viktor Tsoy) die een oude vriendin opzoekt die verslaafd aan morfine blijkt te zijn. Maar dat is net zo iets als zeggen dat Braveheart over boze Schotten ging.

De maker Rashid Nugmanov kwam toen hij de film maakte vers van de Nationale Filmschool af, en wat opvalt is de overdreven ‘cool’heid van de film. Ik heb de film in de voor mij lokale Club Worm bekeken, waar hij aangekondigd was als ‘ver voor z’n tijd vooruit’, op momenten geweldadig en vreemd, en als film die door 34 mensen bekeken was. Een low-budget Russische kruising tussen Pulp Fiction en Trainspotting?

De hoofdpersoon Viktor Tsoy heeft in ieder geval een rockstar-niveau van coolness over zichzelf, met z’n leren jack in de brandende zon, peuk in een mondhoek en een I-don’t-give-a-f**k-about-what-you-want-attitude. Moet zeggen dat wanneer Tsoy aan het begin van de film op de camera af loopt (veeeels te lang voor Westerse attention spans) op een soundtrack verzorgd door z’n eigen real-life band het eigenlijk best goed werkt.

Maar dit is geen Russische film. Nugmanov is Kazakh, en het speelt zich in Alma-Ata nabij de Aral Zee. De spelers zijn een bonte boel van aziatisch en Russisch uitziende mensen, en Tsoy zelf is half-Koreaans. De film is zeker eigenzinnig te noemen, alhoewel Trainspotting it is not: soms zie je alleen televisies in beeld, elk in verschillende staten van werkzaamheid (In Soviet Russia, you watch television in movie!). Je vraagt je constant af wat er gaat gebeuren, ook al heeft een mysterieuze stem het zojuist letterlijk aangekondigd. Je ziet Tsoy bijvoorbeeld vrienden ontmoeten waarvan je afvraagt of ze wel zijn vrienden zijn, omdat ze zo hopeloos try-hard zijn en hij er overduidelijk boven staat. En Tsoy ontmoet z’n oude vriendin (‘Dina’), die niet bijster blij lijkt om hem te zien. Uiteindelijk blijkt ze verslaafd aan morfine en Tsoy neemt haar mee naar de Aral zee om bij te komen.

En daar kwam voor mij het eerste heftige moment: zien hoe de Aral zee er toen al bij lag: één grote zoutwoestijn. We zien shots van het dorre landschap met roestende achtergebleven schepen. Dina die worstelt met afkicken. Tsoy die eten klaar maakt. En bizarre figuren die steeds maar weer voorbij komen. What does it all mean?

Als na terugkomst het weer mis blijkt te gaan met Dina besluit Tsoy de criminelen onder leiding van de dokter van Dina aan te pakken. De dokter wordt overigens gespeeld door de frontman van een andere Russische band, Sound of Mu. Aktie, half knullig half bad-ass, zoals alleen een regisseur uit de middle of nowhere het kan verzinnen.

En dan is er een dramatische ontknoping, en wat er toen gebeurde deed mij ‘Whuuut?’ doen. En dan te bedenken dat de aankondiging dat de film door 34 mensen gezien was niet klopte; dat moest 34 miljoen zijn..wat mij weer doet afvragen wat een rare lui die Russen dan wel niet zijn, want dit was in z’n geheel echt een vage film.  De film moet het hebben van z’n eigenzinnigheid (dus toch een heel klein beetje Pulp Fiction) en wat de film nu juist weer interessant maakt, naast het ‘Kazakhstanen die stoer zijn, huh?’-fenomeen, is de gedateerdheid van alles: ‘Dus zo zag het er daar vroeger uit in de USSR’.

Het is wel jammer dat Tsoy, wel eens ‘de laatste romanticus in Rusland’ genoemd, de weg van James Dean achterna is gegaan door met z’n auto tegen een boom aan te rijden. Het kan overigens zijn dat de film lastig op te sporen is, behalve met Duitse ondertiteling; het won in 1990 de grote prijs van het Nuremberg International Film Festival.

Nugmanov was bezig met een remake van de film, maar alle scenes met Viktor Tsoy wilde hij intact laten. Heuh? Lijkt er op een grote re-edit/remaster te worden, maar ben wel benieuwd; bij het zien van de oude Igla vroeg ik me regelmatig af of ik niet een onderliggende metafoor hard aan het missen was, dus misschien dat alles duidelijk wordt in de nieuwe versie?

-

Dit plaatje is, opvallend genoeg, perfect logisch na het zien van de film.

Timing is alles. Dus doe jezelf een plezier. Koop de cd High Violet van The National en berg hem op met het volgende briefje: Niet luisteren voordat een rood bladerdek de bomen siert. Want met hun nieuwste cd hebben de melancholische rockers uit Brooklyn (New York) een herfstplaat van jewelste gemaakt. En dat terwijl het vooruitzicht van een doorbrekende lente nu nét het verlangen naar de eerste zonnestralen en dat koele witbiertje op het Amorsplein heeft doen ontvlammen. Zanger Matt Berninger waarschuwt met zijn donkere bariton in het gelaagde Runaway niet voor niets: There is no saving anything, I will swallow the sun. Om er snel aan toe te voegen What makes you think I enjoy being led to the flood?  Alsof hij zelf ook liever naar het Vrijthof was gegaan.

Misére

De ellende begint met het openingsnummer Terrible Love, waarin het hoofdpersonage toegeeft aan wat de band ‘Walking with spiders’ noemt, een verbastering van de maffia-uitdrukking ‘Sleeping with the fishes’. Stel je hierbij dus een donkere zolder voor, een touw, en wat laatste stuiptrekkingen. Kortom, niet bepaald een zomers thema. Toch wordt het nergens zó onderkoeld en kil als op voorganger Boxer (2007), waarmee the National doorbrak. En waarvan de track Fake Empire zelfs werd gebruikt in Obama’s presidentiële campagne. Tijdens speeches. In spotjes met veranderingsgezinde Amerikaanse burgers vol woorden als ‘hope’ en ‘change’. The National ondersteunde Obama’s kandidatuur dan ook openhartig, speelde op verkiezingsrally’s en verkochten zelf ontworpen t-shirts met Obama’s beeltenis en daaronder de tekst Mr November, een verwijzing naar zowel één van hun songs als naar verkiezingsdag zelf.

Yes. We. Can. Rock.

Zouden Obama’s mantra’s zich in de hoofden van de bandleden hebben genesteld? Ineens is hun kaft felwit in plaats van stemmig zwart, klinken de songs grootser dan ooit, en breekt er temidden van alle ellende toch vooral hoop door. Of zou het komen door de medewerking van die olijke muzikale duizendpoot, Sufjan Stevens, die meezingt op het breed waaierende Afraid of everyone en van wie sommige deuntjes rechtstreeks gejat lijken? Hoe dan ook, meezingen mag dan moeilijk blijven, innig meejanken kon zelden zo mooi. De troostende misère van High Violet is de perfecte remedie voor een opdoemende winterdepressie.

Klik hier om de embedded video te bekijken.