Superhero comics zijn in principe niet zo ingewikkeld. Het is voornamelijk licht vermaak, zeker wanneer het de uitgaven van de grote jongens DC en Marvel betreft. Ik vind het dan ook best ballsy dat DC in 2008 de verantwoordelijkheid voor de grote blockbuster crossover comic Final Crisis in handen van Grant Morrison heeft gelegd. Morrison was op dat moment al voor diezelfde uitgever bezig aan een best indrukwekkende Batman-run, maar de baas mogen spelen over een mega-event dat het hele DC universum er in betrekt… da’s andere koek. En Grant is niet het type persoon dat een simpel verhaaltje uit z’n mouw trekt. Nee, die gast is altijd bezig met iets complex, iets waarbij de lezer moeite moet doen om de draad niet kwijt te raken, iets onvoorspelbaars en hoe dan ook altijd iets speciaals. Met zo’n gestoord genie achter het creatieve stuur moet DC’s crossover wel indruk maken, toch? Euh, nou ja… dat ligt er aan. Final Crisis is namelijk een taaie kluif geworden. Een trippy, ingewikkelde, krankzinnige kluif die pas na meerdere leesbeurten een beetje duidelijk werd.

Dingen komen nog relatief begrijpelijk op gang. De 7-delige crossover begint met Dan Turpin, schijnbaar een old school DC personage en ex-Metropolis Special Crimes Unit agent. Hij wordt opgetrommeld om de verdwijning van een aantal getalenteerde kinderen te onderzoeken, en stuit tijdens zijn onderzoek op een vermoorde superheld. En niet zo maar eentje: het gaat hier om Orion, een lid van de ontzettend machtige New Gods die stuk voor stuk uitgeschakeld zijn door de op Aarde (in menselijke lichamen verstopte) evil gods van de nare wereld Apokolips. Zij proberen hun op Aarde neergestreken leider Darkseid te laten herrijzen, die zich ook in een menselijk lichaam bevindt. Lijkt nog soort van te volgen, right? Maar het wordt weirder. Orion blijkt vermoord door een tijdreizende kogel, er zijn vage dingen aan de hand met een groep wezens die het multiversum moeten bewaken en één van hun leden naar Aarde verbannen, onze wereld begint langzaam in een singulariteit weg te zakken… en dat is nog maar het topje van de LSD-ijsberg.

Bij grote crossovers als deze worden alle belangrijke characters uit de DC stal ingezet, en aangezien Morrison aan het roer staat worden er ook nog een aantal obscure en nieuwe in de mix gegooid. De cast is zelfs zó groot dat het hele event er door dreigt te ontrafelen; zeker in de tweede helft van Final Crisis zijn er gebeurtenissen en characters die in één panel voorbij zoeven waarbij je een hoop informatie tussen de regels door moet oppikken om te begrijpen wat er nou precies gebeurt. Maar als je dit event gaat lezen omdat je fan bent van de grote DC helden zal dat mogelijk ook tegenvallen. Batman wordt al vrij snel uitgeschakeld, de Green Lanterns voegen niet zo veel toe (al blijkt een van de recent geïntroduceerde Alpha Laterns wel belangrijk te zijn) en Wonder Woman krijgt ook geen moment to shine.

De enige grote naam die een steentje bijdraagt is Superman, en hoe! De gebundelde Final Crisis comic bevat, naast 7 issues van de gelijknamige serie, ook de miniserie Superman Beyond. Deze bestaat uit 2 issues en bevindt zich halverwege het hoofdverhaal. Toen die in losse issues in de winkel lag kreeg je er een 3D-brilletje bij; de comic had namelijk 3D-passages die helaas nu in deze verzamelde vorm ‘gewone’ pagina’s zijn geworden. Dan nog is Superman Beyond een van de meest bizarre en trippy lees-ervaringen geworden van de laatste tijd. Het komt neer op een Monitor of the Multiverse die Superman recruteert om, samen met de sterkste wezens uit meerdere dimensies, het multiversum te redden. Het transport richting de eindbestemming stort alleen neer in de dimensie Limbo waar geen ontsnappen uit mogelijk is en herinneringen langzaam eroderen. Oh, en er ligt een boek met een oneindig aantal pagina’s, Superman bestuurt een wezen dat uit pure gedachten bestaat, en nanotechnologie met de afmetingen van steden valt deze weirde realiteit aan. De regel “I’m inside a self-assembling hyper story, and it’s trying its best to destroy me” geeft aan hoe BIZAR deze meuk wel niet is. Zeker niet voor elke lezer, maar ik heb me prima vermaakt met de constant verder over the top gaande inhoud.

Final Crisis buldert weer verder als Batman Beyond is afgerond. De individuele elementen zijn allemaal best prima. Het concept van de Anti-Life Equation bijvoorbeeld, een wiskundig onderbouwde formule die zonder twijfel aantoont dat  Darkseid de meester is van alles in het universum. De plaats Blüdhaven als locatie waar alle ellende begint is goed gekozen, zeker nadat deze gedurende de voorgaande crossover Infinite Crisis in een smeulende, chemische ruïne veranderde. Het kijkje in de Japanse superheldencultuur is erg vermakelijk. De langzame opbouw naar de aankomst van Darkseid is bitchin’. Er gebeurt iets heel heftigs met Batman. De manier waarop de wereld helemaal naar de tering gaat is best creepy. Het is daarom wat jammer dat niet alle elementen even goed samenkomen.
En daar zit hem ‘t grootste probleem. Naarmate Final Crisis zich verder ontvouwt krijg je als lezer meer en meer het gevoel dat je een paar stapjes achterloopt op de inhoud. De schaal en precieze inhoud van de dreiging is vaak ook wat vaagjes, maar tijd om antwoorden te zoeken is er niet; de comic dondert verder en lijkt steeds meer nieuwe elementen in de mix te gooien. En als je denkt dat het eenmaal is afgelopen duikt er nog een surprise villain op voor een grote showdown die verzandt in een anti-climax. Het is voornamelijk issue 7 waarin dingen wel érg uit de hand lopen en waardoor je mogelijk Wikipedia wil checken om uit te vogelen wat er nou precies gebeurde in die laatste pagina’s. I know I did!

Op dit moment is Final Crisis niet zo super relevant meer. Nu DC comics al haar series opnieuw heeft gestart zijn bepaalde Big Events niet meer of juist anders gebeurd. Het is nog even de vraag wat er nou wel en niet in de huidige comic-continuïteit past. Maar als je gewoon interesse hebt in een zich op een complex manier ontvouwend DC verhaal dat onvoorspelbaar en ongebruikelijk is, dan zal Final Crisis aan je wensen voldoen. Kennis van de DC setting is gewenst, en reken er maar op dat je het geheel een keer of twee, drie zal moeten lezen om echt alle thema’s en gebeurtenissen een beetje te kunnen verwerken. Het vraagt dus wat meer van de lezer, maar dan krijg je er ook wat voor terug! En ik moet toegeven, het is verfrissend om weer eens echt op te moeten letten bij het lezen van een superheldencomic. Een beetje ingewikkeld, maar wel lekker.

Mensen met een passie voor de jaren tachtig of vliegtuigspotters, zullen zich de Concorde nog wel kunnen herinneren. Een supersonisch passagiersvliegtuig dat bliksemsnel van Parijs naar New York kon vliegen, en dat er bovendien uitzag als een spitse havik op speed.  Ook in Nieuw-Zeeland hoorde men van het vliegtuig. Bret McKenzie en Jemaine Clement in ieder geval wel. Als je iets wilt worden in het leven, zijn de uitgestrekte schapenweides rondom Wellington, Nieuw Zeeland niet de meest voortvarende plek om dat te bereiken. Snel op die Concorde hoppen en wegwezen van hier!

The dancing duo

Zo belanden Bret McKenzie en Jemaine Clement in New York. Ze beginnen een band, die ze liefkozend Flight of the Conchords noemen. De gelijknamige comedyserie van kwaliteitszender HBO draait volledig om het komische duo en de ontwikkeling van de band en de verwikkelingen in hun persoonlijk leven. Al snel pikken ze hun eerste groupie op, Mel (Kristin Schaal), die hen als een ware stalker volgt tijdens hun optredens en in de tijd ertussen. Soms met haar man die schaapachtig achter haar aan sjokt, soms zonder. Bret en Jemaine worden in hun kruistocht naar het grote succes bijgestaan door Murray (Rhys Darby), een veertiger van de Nieuw-Zeelandse ambassade in een midlifecrisis en gezegend met een rotsvast geloof in zijn eigen managerscapaciteiten (‘jongens, volgende week heb ik een toffe gig voor jullie, het verdient zelfs tien dollar! In de kiosk om de hoek op dinsdagmiddag. Oh. En of je even de volgende reclametune wilt instuderen: Krant, krant, koop een krant voor in je hand!’).

Klik hier om de embedded video te bekijken.

Muzikaal onnavolgbaar

Op de gigs van de heren mag dan ook steevast gemiddeld twee man publiek zijn gedurende de hele serie, Flight of the Conchords blijken wel fabelachtige muzikale whizzkids. De knulligheid van de karakter en hun verwikkelingen zijn weliswaar al de moeite om de serie een keer te kijken, maar waar Flight of the Conchords werkelijk in excelleert, zijn de muzikale uitstapjes. Elke aflevering zijn er twee passages waarin een moment in het dagelijks leven van Bret en Jemaine wordt vertolkt middels een videoclipje. De songs bevatten onnavolgbare dolkomische teksten en zitten bomvol van alle muziekclichés die je maar kunt verzinnen. Daarbij trachten Bret en Jemaine elke aflevering twee nieuwe stijlen uit de popmuziek te persifleren in die songs, iets wat ze bovenmatig goed afgaat. Elk liedje wordt al snel een klein museumpje van de popmuziek waarin de heren met de vaart van een Concorde vliegen van rock’n’roll naar soul naar pop naar electronica naar trance naar R&B in drie minuten. De jaren tachtig vol pastichekleurtjes en maatkostuums en foute kapsels komen langs, er wordt gerapt in foute trainingspakken in de gangsta-folk-crossover Hiphopopotamus vs. Rhymenoceros, en de serie zou natuurlijk niet compleet zijn zonder een metalfolkrap-hommage aan Frodo (geinig detail: Bret figureerde in Lord of the Rings). Bret en Jemaine lijken op die momenten wel een krankzinnig gemutileerde acht-armige versie van onze eigen Vliegende Panters of een Weird Al Jankovic mét songschrijftalent.

Nooooooooo….!

Na twee seizoenen is de koek op. Dan besluiten de heren dat het genoeg is geweest en trekken ze er zelf de stekker uit. Niet uit de band of het duo, wel uit de tv-serie. De serie wordt met prijzen overladen, en al snel zien we Flight of the Conchords figureren in Tim and Eric Awesome Show, David Letterman of zelfs the Simpsons. Een derde seizoen zal er niet komen. Laatst zagen we zelfs verschillende personages uit de serie rollen spelen in Hollywood (Dinner for Schmucks). Die carrière lijkt zonder dat derde seizoen toch welverdiend als een Concorde de lucht in te schieten. Al hoopt deze muzikale gek nog altijd op een toegift van zijn favoriete nieuwe band, maar of ze dat cliché zullen waarmaken?

Voor de liefhebbers hun grootste hit, de kartonnen robotboogie ‘Humans are dead’ (incl. binaire solo. Uiteraard)

Klik hier om de embedded video te bekijken.

Wacht..

He? …

kuch…..

Is het al begonnen?

…

de review, that is….?

*gefluister*

…

Die van Buried (2010)

Je moet het maar durven. Een film doodleuk beginnen met een dikke minuut niets. Zwart scherm. Af en toe wat gerochel en gehijg op de achtergrond. Goed. Het is bekend dat de Spaanse regisseur Rodrigo Cortés voor zijn debuut ‘Buried’ maar 3 miljoentjes tot zijn beschikking had, maar om dat zo pijnlijk duidelijk te maken naar de kijker toe. Meteen schrapte hij ook maar even in de voornaamste kosten. Acteurs. Décor. Effecten. Sterker nog, de hele film speelt zich af in een kist. Een doodskist welteverstaan. En dat is akelig wakker worden! Zo rijdt je vrolijk in je truck dwars door het altijd gezellige Irak, en zo blijk je plots de bewoner van een mahoniehouten appartement met uitzicht op zand, zand, en nog eens woestijnzand. Het overkomt Paul Conroy (Ryan Reynolds, o.a. Wolverine). Gelukkig voor Paul (en de kijker), bevinden zich in de kist eveneens een mobiele telefoon en een aansteker. Na een hectisch en paniekerig begin over zijn claustrofobische gevangenis, begint Paul gestaag te werken aan zijn nieuwe levensdoel: overleven, en verklaart gedurende anderhalf uur de voornaamste reden van het budget van 3 miljoen (telefoonkosten!).

De bioscoop als gezamenlijke doodskist

Zoals altijd wanneer een film met een beperkt aantal acteurs en locaties werkt, komt er des te meer aan op het verhaal, de diepgang van het plot, en de verbondenheid van de kijker met de hoofdpersonages. Zeker in een film waarin er ehm.. maar één karakter overblijft en de locatie er zo krap is (en bovendien slechtbelicht) dat de bioscoopbezoeker wel érg tegen de hoofdpersoon aangeplakt zit. Wees blij dat we nog niet gezegend zijn met geur-tv (Irak = zweten, en er wordt nergens verteld of de kist al een vorige gebruiker heeft gekend). Maar alle gekheid even onder de grasmat geveegd, Cortés er zeer vakkundig in te slagen anderhalf uur de kijker op het puntje van zijn stoel te laten zitten tijdens Paul’s emotionele zoektocht om bovengronds te geraken. Natuurlijk werkt Paul af en toe enigszins op de zenuwen als hij in paniek schiet, of het licht weer eens uitgaat om de aansteker te sparen, maar de film verliest nauwelijks zijn geloofwaardigheid en de verwikkelingen en zowel de reacties op Paul’s verhaal (‘ik verbind U even door’) als Paul’s beleving komt vrij reëel over. Reynolds weet overtuigend het brede scala aan emoties over te brengen op de kijker dat Conroy moet doormaken, of het nu gaat om angst, radeloosheid, frustratie, woede, acceptatie, of wantrouwen. Schiet je al in paniek wanneer het licht uitgaat in de bioscoop of zodra de liftdeuren dichtgaan, dan is Buried misschien niet helemaal jouw film. Zoek je een geduldige thriller met licht Hitchcockiaanse suspense-invloeden en vind je een totaal gebrek aan vlot monteerwerk volstrekt ondergeschikt aan een plakkerige bilnaad van het billenknijpen gedurende de rit, dan is Buried een diep gegronde aanrader.

Klik hier om de embedded video te bekijken.

Al sinds het begin van Dorkside hebben wij DorkSiders onderling lang zitten kibbelen (of eigenlijk, niet zitten kibbelen) wanneer Metropolis hier eens gerecenseerd zou gaan worden. En stiekem kwam dat heel goed uit. Het verhaal achter deze klassieke science fiction film is er namelijk één van dingen die verloren gaan en weer gevonden worden. De originele versie die in 1927 in Berlijn in première ging duurde 153 minuten. Omdat veel bioscoopeigenaren toen niet meer dan 90 minuten voor een voorstelling wilden uittrekken, werd de originele print zwaar versneden voor de export. De originele versie werd eigenlijk nauwelijks meer vertoond, met als gevolg dat deze gedurende lange tijd verloren werd gedacht. Pas in 2001 werd door de Duitse F.W. Murnau Stiftung een gedeeltelijke, 124 minuten durende restauratie gemaakt. Het verhaal was, zo goed als mogelijk, in de juiste volgorde teruggezet, en missende scènes werden met foto’s en intertitels ingevuld. Bij toeval werd in 2008 in het Museo del Cine, eem filmmuseum in Buenos Aires, Argentinië, een beschadigde kopie van de originele film gevonden. Deze bleek bijna 25 minuten aan missend materiaal te bevatten. Toen dit bekend werd, reageerde een historicus uit Nieuw Zeeland dat ook hij in het nationaal film archief aldaar een kopie had gezien die verschilde van de geknipte exportversie. Deze verschillende versies werden opnieuw bij de F.W. Murnau Stiftung aangeleverd, die een tweede, ditmaal bijna complete, reconstructie maakte van 145 minuten die in 2010 in Berlijn in première ging. Met de originele, en best effectieve, orkestrale score. Goed dus dat we even hebben gewacht met onze recensie!

Okee, leuk stukje geschiedenis, maar vanwaar alle drukte? Omdat Metropolis een legendarische film is. Hoezo? Lees verder…

De film vertelt het verhaal over een niet nader genoemde metropool, ergens in een niet nader genoemde toekomst (overigens niet in een melkwegstelsel hier ver, ver vandaan). De bevolking is verdeeld in twee klassen; diep ondergronds zwoegen de Werkers, terwijl hoog bovengronds de Planners in luxueuze wolkenkrabbers toeven. Onder leiding van de autocraat Joh Fredersen is de stad uitgegroeid tot gigantische proporties. Dit is één van de aspecten die de film, zelfs vandaag, indrukwekkend maakt. De special effects man van Regisseur Fritz Lang, Eugen Schüfftan, gebruikte ingenieuze theatertrucages met glasplaten en spiegels (bedenk je dat greenscreens en computers nog niet bestonden) om figuranten in een gigantisch art-deco stadslandschap te plaatsen.

Zoals de meeste rijkeluiszonen, leeft ook Freder Fredersen, Joh Fredersen’s zoon, een onbezorgd leventje van decadente pleziertjes. Totdat op een dag een mooie jongedame, Maria, met een troep kinderen van de Werkers zich in de stad vertoont. Alhoewel ze snel wordt verwijderd door bewakers en bedienden, is Freder betoverd door haar. Hij volgt haar de dieptes in en ervaart aan den lijve de verschrikkingen waaraan de Werkers dagelijks blootgesteld staan. Dit gedeelte van de film bevat een aantal memorabele scènes waarin figuranten in gigantische decorstukken machines bedienen, als ware het een strak gechoreografeerde mechanische dans.

Als Freder dan ook nog getuige is van een verschrikkelijk ongeluk waar vele doden bij vallen, haast hij zich terug naar zijn vader om deze te confronteren met de benarde arbeidsomstandigheden van de Werkers. Tegelijkertijd meldt de voorman Grot zich dat er al verschillende malen beslag is gelegd op mysterieuze plattegronden die Werkers bij zich droegen. Joh Fredersen vreest onlusten onder de Werkers en keert zich tot zijn oud-collega en uitvinder Rotwang waar hij nu een verbitterde verstandhouding mee heeft (het zal wel eens niet over vrouwen gaan). Deze herkent de plattegronden als kaarten van catacombes in de diepte. Samen dalen Joh en Rotwang hierin af en zijn getuige hoe Maria een clandestiene bijeenkomst van Werkers toespreekt over de komst van de Mediator, die de verbintenis zal zijn tussen het hoofd (de Planners) en de handen (de Werkers). Joh heeft genoeg gezien en draagt Rotwang op om diens nieuwe uitvinding, de machine-man (een robot die verdacht veel weg heeft van eenzelfde goudkleurige humanoïde robot in een melkwegstelsel hier ver, ver vandaan) de beeltenis te geven van Maria om zo een wig te drijven tussen Maria en de Werkers. Als dan ook nog blijkt dat Freder zich in deze menigte bevind en zichzelf opwerpt als de langverwachte Mediator, gaat het fout.

Rotwang gehoorzaamt Freder en verandert het uiterlijk van zijn robot, maar heeft zijn eigen, kwaadaardige plannen om de Fredersens en de stad ten val te brengen. Terwijl hij eerst de echte Maria, en later Joh, vangt, moedigt robot-Maria de Werkers aan tot opstand. Machines worden vernield en de bovenstad wordt bestormd. Onbekend als de Werkers zijn met wat de planners hun laten bedienen, blijken ze machines te vernielen die de dieptes beschermen tegen overstromingen. Honderden achtergebleven kinderen dreigen te verdrinken, en enkel een heroïsche reddingspoging van een ontsnapte Joh, Maria en nog iemand voorkomt dit.

Tsjongejonge, wat een verhaal! En ergens helpt een beetje voorkennis wel bij het zien van de film, want, ja, dit *is* een stomme zwart-wit film met af en toe een intertitel. Dus deze verhaallijn haal je niet uit de dialoog. Is een dergelijke oude film nog wel interessant voor een hedendaags publiek? Tsja, met twee-en-een-half uur is het een lange film, en dit stamt uit een tijdperk dat acteerwerk noodgedwongen nogal over the top was; geluid hadden we immers nog niet. Ook de stereotype zwakke-vrouw-rol van onze heldin Maria staat in schril contrast met de geëmancipeerde en heldhaftige vrouwen in hedendaagse rolprenten. Ergo, je moet er maar tegen kunnen. Echter, afgezien van het visuele spektakel, en de wetenschap van het harde en vaak ingenieuze werk wat hier in is gaan zitten (oh, en zo’n 37.000 figuranten!), heeft de film wel degelijk nog steeds een boodschap. De wereld waar Joh in leeft vertoont beangstigende parallelen met de huidige Westerse samenleving die productie van vrijwel alle goederen uit heeft besteedt aan andere landen ver weg. En mensenrechtenactivisten hebben al vaak genoeg aan de kaak gesteld onder wat voor erbarmelijke omstandigheden deze arbeiders onze luxe producten vervaardigen. Maar ook het beeld wat in deze film van de Werkers wordt gegeven—grote massa’s murw gewerkte mensen die met hangend hoofd en schouders in kolonnes als mieren de gigantische machines betreden—zal bij velen van ons een snaar raken. Hoe vaakt voelen wij onszelf niet een onbetekenend radertje in de grote machine? De beeldspraak is treffend.

Al met al is Metropolis een visionair en visueel spektakel wat, als je bereidt bent de vertaalslag te maken die een dergelijke oude film vereist, best de moeite waard is. Het verhaal mag wat moraliserend van toon zijn, maar tegelijkertijd is dit een dusdanige historische mijlpaal, en bevat het zulke iconische beelden (die duidelijke vele latere films hebben geïnspireerd), dat je hem eigenlijk niet mag missen. En wie van art-deco houdt zal zich vergapen aan de vormgeving.

Enter The Void kan ik niet echt een film noemen. Dat woord is een te beperkte term voor iets dat zó veel meer is. Nee, ik zou het eerder willen beschrijven als een ervaring. Een wilde, weirde, onprettige, stimulerende en vermoeiende. Tegelijk een technische triomf, existentialistische trip, en een langdradige zit. Of het nu een modern meesterwerk is of een een mislukt experiment zal voor elke kijker verschillen, maar uniek is het zeker.

Regisseur Gaspar Noé (berucht van het heftige Irreversible) had al veel langer het idee voor Enter The Void, geïnspireerd door drugs, mijmeringen over leven en dood, en de uit 1947 stammende film Lady In The Lake die in z’n geheel in point-of-view stijl is gefilmd. Een prikkelende mix van elementen die allemaal op het scherm terug te vinden zijn, en echt meer worden dan de som der delen. Sterker nog, hier worden dingen gedaan die nog nooit eerder zó effectief op film zijn vastgelegd.

Het verhaal is in principe vrij rechtdoorzee. Oscar (Nathaniel Brown) is een in Tokyo wonende Amerikaan die drugs is gaan dealen om een vliegticket voor zijn zus Linda (Paz de la Huerta) te kunnen betalen. Nu ze ook in Tokyo woont is Oscar’s leven niet direct veel beter. Hij is nog steeds een dealer die langzaam in een junkie aan het veranderen is. Zijn wazige vriend Alex (Cyril Roy) probeert hem een spirituele kant op te krijgen, maar dat komt te laat; Oscar raakt in paniek wanneer de politie hem tijdens een mislukte deal bijna te pakken krijgt, en wordt doodgeschoten. En dan wordt de film pas interessant.

Het eerste wat opvalt aan Enter The Void; het camerawerk. Niets dan hulde hiervoor. Serieus, de film is zó goed gefilmd dat het gewoon eng wordt. Het openingssegment is volledig uit Oscar’s point-of-view gefilmd (inclusief momenten waar hij met z’n ogen knippert!) en je voelt je als kijker zo echt gevangen in het lichaam van de hoofdpersoon. Als Oscar dan drugs tot zich neemt zien we ook zijn fantastisch weirde trip, maar de écht trippy shit begint pas als hij zijn aardse lichaam verlaat. Als geest dwaalt Oscar door Tokyo heen en beginnen heden en verleden door elkaar te lopen. We zien flashbacks naar fijne en bijzonder traumatiserende gebeurtenissen uit zijn jeugd, die soms op geweldige manieren afwisselen. Zo ontkleedt een volwassen Oscar het ene moment nog een dame, en ligt hij het volgende moment als baby aan moeders borst. De reis langs zijn leven moet hem voorbereiden op een belangrijke keuze; aan het aardse bestaan ontsnappen of reïncarneren en de levenscyclus opnieuw doorlopen.

Enter The Void heeft een aantal terugkerende thema’s. Het vasthouden van goede herinneringen en het niet kunnen verbannen van de meest negatieve,  het effect dat de dood op de levenden heeft, de cyclische natuur van het menselijke bestaan, etc. Klinkt in principe interessant, maar een groot nadeel is de speelduur van meer dan 150 minuten. De film is dan ook een lange zit, en regisseur Gaspar Noé maakt weinig compromissen richting het publiek. Sloooome scènes, herhaling, lang blijven hangen bij ongemakkelijke momenten, en de inhoud neigt soms naar het banale. Je moet ook wel tegen een overload aan seksuele momenten kunnen die ook nog eens expliciet in beeld komen. Soms lijkt het wel of je een of andere pornofilm zit te kijken. Een bizar goed gefilmde, dat wel. Daarnaast zijn er nog nasty momenten zoals een té geloofwaardig auto-ongeluk waar we meermaals naar terugkeren en een oncomfortabel lange abortusscène. Heftige shit die je echt wel raakt. Nee, dit kijk je niet gezellig met de hele familie tijdens kerst.

Het acteerwerk is overigens wat zwakjes. Paz de la Huerta mag dan geen problemen hebben met uit de kleren gaan, overtuigend in huilen uitbarsten gaat haar wat moeilijker af. Omdat de (soms zelfs dubieuze) broer-zus relatie tussen Oscar en Linda de basis vormt van de film spenderen we nogal veel tijd met deze dame, wiens gedragingen ook naar het irritante neigen op den duur. De kinderen die hun jonge versies spelen waren daarentegen weer erg effectief. Soms té effectief, Oscar’s meest pijnlijke jeugdherinneringen zijn echt griezelig geloofwaardig. En omdat we als kijker constant op (en in!) zijn huid zitten voelt het allemaal zo ontzettend persoonlijk. De film is daardoor afwisselend een prachtige droom met onwerkelijk mooie beelden en een beklemmende nachtmerrie waar geen ontsnapping uit mogelijk lijkt. En om het allemaal nog extra ellendig te maken is er op het eind nog de suggestie dat Oscar door te reïncarneren zijn hele ellendige leven opnieuw mag doorlopen, een cyclus die vermoedelijk nooit doorbroken zal worden.

Enter The Void zal op een klein scherm een groot deel van z’n kracht verliezen. De opening credits op een groot scherm langs zien knetteren terwijl de muziek je oren ingehamerd wordt is sowieso al de prijs van een bioscoopkaartje waard. Maar de kijker die bereid is zich open te stellen voor iets unieks kan hier zó veel meer in vinden. Een ode aan de pracht en banaliteit van het leven, en tegelijk een intens deprimerende reis door een leven vol pijn en verlangen. Een ervaring die je niet snel zal vergeten.

Normaal gesproken kan ik als kijker niet wachten tot ik de season finale van een serie ga zien. Het is meestal de climax van een hoop verhaallijnen die al een tijdje naar een heftig punt toe werken, en het is altijd weer de vraag of de makers je een heftige twist geven om je in spanning te houden tot een volgend seizoen van start gaat. Maar met Breaking Bad was het ditmaal anders. De laatste 30 seconden van de voorlaatste aflevering zat ik zó nerveus aan mijn beeldbuis gekluisterd dat ik geen adem meer kon halen. Ik werd door een emotionele mangel gehaald waar de gemiddelde schoonmoeder jaloers op zou zijn. En ik werd verrassend genoeg ook bang… Ik wilde de laatste aflevering van seizoen 3 niet meer kijken. Er waren dingen in gang gezet die zouden leiden tot een immens stressvolle situatie, en het was pijnlijk om te zien hoe de personages van mijn favoriete lopende serie diep in de problemen kwamen. Wees dus gewaarschuwd; dit derde seizoen Breaking Bad gaat heftige dingen met je doen. Dat het nog steeds een van de beste dingen op je televisiescherm is, staat in ieder geval buiten kijf.

Wat was ook weer het idee? Zoals in de vorige recensie al genoemd is Breaking Bad een dramaserie over goedaardige scheikundeleraar Walter White die, na het horen dat hij een terminale ziekte heeft, een manier zoekt om zijn familie qua geld goed te voorzien voordat hij sterft. Een probleempje; hij gaat dit doen door crystal meth te produceren samen met drugsverslaafde ex-leerling Jesse. Een interessant uitgangspunt dat bijzonder slim en stijlvol wordt uitgebouwd, en ik kan echt iedereen aanraden om het een kans te geven. Euh, de serie, niet crystal meth. Breaking Bad ontvouwt zich misschien wat rustig, maar het eindresultaat is bijzonder sterk en de acteerprestaties zijn echt waanzinnig goed. Anyways, spoilers voor seizoen 1 en 2 vanaf dit punt!

De emotionele rollercoaster van seizoen 3 maakt al flink wat loopings zodra we van start gaan. Niet gek, na de vliegtuigcrash waar het vorige mee eindigde. Terwijl de inwoners van Albuquerque, New Mexico bij proberen te komen van deze traumatiserende ervaring, hebben hoofdpersonen Walter White en Jesse Pinkman zo hun eigen demonen om te bevechten. Beide heren hebben alles waar ze om gaven verloren, en dat leidt tot een paar vrij pijnlijke momenten. Super sneu hoe Jesse de hele dag niets anders doet dan de voicemail van zijn overleden liefde Jane afluisteren. Goddamnit, Breaking Bad, wat doe je met me?
Walter probeert dingen op te lappen met vrouwlief Skyler, maar die begint wel hele vervelende vragen te stellen over zijn shady activiteiten en de relatie lijkt dan ook ten dode opgeschreven. Vooral de eerste paar afleveringen draait Walters leven om het bijeenhouden van een familie die te snel uiteendrijft. Tegelijkertijd komt DEA agent Hank Schrader steeds dichter op het spoor van de mysterieuze nieuwe drugsproducent Heisenberg, geen idee hebbend dat het eigenlijk zijn zwager Walter is. En alsof al die zut nog niet erg genoeg is, steken twee kille (maar wel wat cliché bad guy) Mexicaanse bikkels de grens naar de States over om deze Heisenberg een boodschap te geven namens het Cartel. Een boodschap in de vorm van een bijl, die met excessief geweld in het hoofd van de ontvanger moet worden geplaatst. Zo communiceren mijn ouders ook met elkaar.
Uiteindelijk is daar nog Gus, de koele spin in het midden van het drugsweb. Wat zijn z’n plannen precies? En hoe zit het met Fixer, de moordenaar die voor hem werkt?

Een vrij onverwacht feitje over dit derde seizoen; Vince Gilligan, het brein achter Breaking Bad (en ex-X-files producent), had blijkbaar bij aanvang niet echt een plan over de voortgang van het verhaal. De schrijvers werkten steeds expres richting een onmogelijk lijkende situatie, en gingen daarna pas bedenken hoe de personages hier op een logische manier weer uit konden komen. Een hele risky insteek, maar ergens begrijpelijk. Seizoen 2 was namelijk bijzonder strak gepland was en dit was daardoor nogal uitputtend voor Gilligan. Dat het dus in deze nieuwste afleveringen meer nattevingerwerk is geworden zie je er gelukkig niet aan af. Alles bouwt nog steeds perfect op elkaar voort en de langzame Dark Side transformatie van Walter White blijft fascineren, alsof het echt allemaal zo van tevoren bedacht was.
Het mooie van de meer flexibele benadering is wel dat bepaalde verhaallijnen niet expres worden opgerekt maar gewoon doorlopen tot ze logischerwijs tot een einde komen. Het verhaal van Tuco’s badass axe-killer neefjes is daar een perfect voorbeeld van; je verwacht dat de kijker tot aan de season finale moet wachten tot een explosieve confrontatie, maar die komt nu een stuk eerder en is een van de meest nagelbijtend spannende momenten in recente televisiegeschiedenis geworden.

Vanuit een technisch oogpunt heeft deze serie weer een paar prikkelende momenten. Zo is er elke aflevering wel één shot waarin we door een object heen de acteurs kunnen zien. Een moment waarop Walter een brief schrijft op een laag tafeltje, en we als kijker door de tafel en zelfs het papier ‘heen kijken’ (lees: glazen tafel en transparant plastic vel als papier). Is zo’n soort shot nou echt nodig? Nah. Is het classy as all hell? Oh, zeker. En Breaking Bad doet wel meer fijne dingen die de kijkervaring versterken. Invallend (of de aanwezigheid van) licht speelt nog steeds een belangrijke rol, en de sets zijn altijd puntgaaf verzorgd. Als Walter gedurende het seizoen een heus high-quality druglab onder zijn beheer krijgt wordt deze ruimte ook perfect gebruikt voor interessante camerahoeken en sfeervolle karaktermomenten.
En de serie durft ook buiten de band te springen. Zo speelt aflevering 10 zich voor het grootste deel in het nieuwe meth-lab af, waar Walter een mentale inzinking nabij lijkt. Een aflevering die de fans nogal verdeelde; de een vond het een saaie filler, de ander (waaronder ik) waardeerde de afwisseling en de karaktermomenten die alleen met een uitgangspunt als deze boven komen drijven. Van mij mag de serie blijven experimenteren.

De cast is nog even sterk als altijd. Bryan Cranston scoorde zijn derde Emmy voor ‘Outstanding Lead Actor’, en holy hell heeft hij dat ding verdiend. Aaron Paul doet ook goede dingen met zijn personage Jesse. Zijn arc is bijzonder interessant, maar hij bewijst hier nog meer dan voorheen een geweldige acteur te zijn, met een ‘Outstanding Supporting Actor’ Emmy dit jaar in de pocket.
Anna Gunn krijgt ook wat leukere dingen te doen dit seizoen als Skyler, en mag haar bitchy kant laten zien. En als Walter eenmaal opbiecht wat hij achter haar rug om heeft gedaan wordt de dynamiek tussen die twee ineens een stuk interessanter.
De bijrollen zijn ook nog freakin’ awesome. Dean Norris maakt steeds meer indruk als de norse en tegelijk intens onzekere Hank Schrader, die ook nog eens BOOS wordt dit seizoen. Boze Hank is fokking ENG. Extra kudos ook voor Bob Odenkirk. Zijn perfecte delivery, sleazy houding en persoonlijke achtergrond in comedy (zoals de geslaagde sketch-serie Mr. Show) maakt zijn advocaat Saul Goodman een karakter dat de serie prachtig aanvult. En voor de fans.. heb je de Better Call Saul website al gezien? Hilarisch. Bob Odenkirk is da mán.

Breaking Bad blijft bijzonder badass. Dit hele derde seizoen gaat flink onvoorspelbare kanten op, zonder ten koste te gaan van de emotionele kern. Flashbacks, subtiele hints, symbolische lagen… het wordt allemaal meesterlijk gehanteerd. Ik zit elke aflevering zó geboeid te kijken dat de rest van de wereld even niet meer bestaat. Serieus, snelste 40 minuten die wekelijks voorbijvliegen vol met ups, downs, drugs, drama, werkelijk adembenemende shots, zwarte humor, fantastisch acteerwerk en nagelbijtend spannende conflicten. Tot de laatste seconde van de season finale zul je nerveus op de bank schuifelend een van de beste series op televisie zichzelf zien ontvouwen… en dan is de koek weer op. De rush is voorbij, ‘the product’ kan niet meer geleverd worden en we mogen weer even cold turkey. Tot seizoen 4 natuurlijk.

Aanvankelijk maakte Peter Gabriel’s nieuwste cd Scratch my back weinig indruk. Deels vanwege de nogal trage, dramatische songs, deels omdat het een coveralbum betreft. Songs op dergelijke albums zijn meestal niet zo indrukwekkend omdat de originele artiest al de harten gestolen heeft met diens versie. Slechts sporadisch lukt het om zo’n versie te verbeteren en een eerste luisterbeurt stemde niet hoopvol. Orchestrale achtergrondmuzak leek het.

Tandeloze pop

Het grootste vraagteken was: is dit nou die vernieuwende artiest die ooit de muziekwereld versteld deed staan met extravagante kostuums die onze eigen Toppers zouden doen watertanden van jaloezie? Is dit de zanger die met zijn voormalige band Genesis aan de bakermat stond van een nieuw genre, progrock, met lang uitgesponnen nummers vol verrassende wendingen? Levert juist hij een geruisloze achtergrondsoundtrack á la Norah Jones af? Goed, Gabriel is niet de meeste productieve artiest met zeven volwaardige studio-albums in dertig jaar tijd, maar op de kwaliteit ervan viel doorgaans weinig af te dingen.

Vernieuwing?

Dan valt bij een tweede luisterbeurt iets eigenaardigs en erg spannends op. Geen enkel nummer bevat drums of gitaren, onmisbare instrumenten in de popmuziek. Gabriel bande ze met als inzet: een coveralbum waarvan de songs minstens zo goed moeten worden als het origineel. Zorgvuldig selecteerde hij liedjes waarvan hij vermoedde dat zijn rauwe doorleefde stem en spaarzaam emotioneel ingekleurde orchestratie iets zou kunnen toevoegen. En dat is gelukt. Zo snikt Gabriel zich emotioneel door David Bowie’s Heroes, voorziet hij Elbow’s Mirrorball van Stravinsky-achtige violen, en strijkt de plooien uit Lou Reed’s Power of My Heart, dat bijkans een lieflijk popdiamantje blijkt. De magistrale orchestratie van John Metcalfe vormt een fijne rode lijn door het album, tilt de nummers subtiel op tot ongekende kookpunten en transformeert menigmaal zowel de gedaante alsook de oorspronkelijke lading van de nummers.

Popdiamantjes

Zo blijkt een paar luisterbeurten later het album stiekem uiterst interessant dankzij Gabriel’s vernieuwende aanpak van het coveralbumconcept, al vergt het wel enige moeite van de luisteraar. Ook bijzonder leuk, later dit jaar verschijnt ‘… and I’ll scratch yours’, een album waarop alle gecoverde artiesten een Gabriel-hit voor hun rekening nemen. Het zal nog lastig worden de oude meester te overtreffen.

Klik hier om de embedded video te bekijken.

“Waar zijn ze dan?” is in een notedop de stelling die bekend staat als de Fermiparadox. Uitgaande van de leeftijd van het universum en de ontelbare hoeveelheid sterren die leven mogelijk maken zouden er talloze bewijzen moeten zijn van buitenaardse activiteit. Maar waarom is daar niks van te vinden? Stephen Baxter pakt dat uitgangspunt en geeft hier een verlammend enge twist aan. Wat blijkt? Er is leven in het universum, en het komt onze kant op. En hier moeten we heel, heel bang voor zijn.

Baxter’s eerste boek uit de Manifold trilogie heette Time, en gaf een kijkje in een toekomst waarin er géén leven naast ons bestaat. Het universum is een dode, kille plaats die door entropie steeds killer wordt en waarin de mens steeds extremere stappen moet ondernemen om te kunnen blijven bestaan. Time overrompelde me volledig door een ongekend sterke mix van geloofwaardige wetenschap met een fascinerend verhaal. Baxter’s schrijfstijl was bijzonder prettig, de behandelde wetenschap-stuff was te behappen en elke emotionele klap kwam prima aan. Maar dat was uiteindelijk maar een voorproefje; met het in 2001 uitgebrachte Space wordt een verhaal afgeleverd dat zo krankzinnig goed in elkaar steekt dat ik er stil van word.

In principe is Space een vervolg op Time, maar tegelijk kunnen ze ook prima los van elkaar worden gezien. Beide boeken behandelen namelijk een andere mogelijke toekomst, een ‘What if…’ scenario waarbij toevallig een aantal dezelfde personages een rol spelen. Nou ja, de personages die je uit Time kent zijn hier toch subtiel anders. Zo is hoofdpersoon Reid Malenfant nu een man die zijn droom over kolonisatie van de ruimte langzaam in duigen zag vallen nadat zijn vrouw kwam te overlijden en er iets in hem brak. Nu is hij irrelevant geworden, een curiositeit die voor altijd geassocieerd lijkt te zijn met ‘net niet’. Totdat de Japanse jongedame Nemoto in 2020 signalen ontdekt die maar één ding kunnen betekenen; er is iemand in onze asteroïdengordel bezig met het verzamelen van resources. Aliens staan aan onze voordeur, maar wat willen ze van ons?

Het wordt allemaal wat creepier als blijkt dat deze aliens eigenlijk Von Neumann machines zijn; zichzelf kopiërende mechanische constructies die door de mensheid de Gaijin worden genoemd. Er ontstaat een moeizame vorm van communicatie en uitwisseling van technologie voor gunsten. De Gaijin lijken op zoek te zijn naar iets, maar niemand wordt echt veel wijzer van ze. Ondertussen is de menselijke drive naar het ontwikkelen van wetenschap en exploratie van de ruimte compleet ingekakt. Niemand wil geld stoppen in grootschalige projecten wanneer een geavanceerdere partij zich letterlijk in een baan om de Aarde heeft geparkeerd. De Gaijin staan het soms toe om mensen mee te nemen naar bepaalde planeten in het zonnestelsel, maar Venus lijkt off-limits te zijn en niemand weet waarom. Nemoto vertrouwt het voor geen meter en als het haar lukt om iemand richting Venus te sturen om daar informatie te vergaren, blijkt dat dit ooit een springlevende wereld was die door onbekenden gereduceerd werd tot de ruïne die we vandaag de dag kennen.

‘…If this happened once, it must have happened again and again,’ whispered Nemoto. ‘A wave of colonists come to a solar system like ours. They take what they want, ruinously mining out the resources, trashing what remains. And then they move on… or are somehow stopped. And then, later, when the planets have begun to heal, others follow, and the process begins again. Over and over.
‘I predict we will find this everywhere. We can’t assume that anything in the solar system is truly primordial. We don’t yet know how to look, and the scars will be buried deep in time. But here, it is unmistakable, the mark of their wasteful carelessness…’

Hoofdpersoon Malenfant is op dit punt zelf ook op een andere manier informatie aan het verzamelen, en ontdekt hetzelfde als Nemoto. Het universum is een plaats waar leven overal de kop opsteekt, maar het net zo makkelijk van de kaart kan worden geveegd. Een zinloze cyclus van leven en complete vernietiging lijkt de enige constante te zijn.

Everwhere, he had learned, life had emerged. But every world, every system, had been overrun by waves of colonization, followed by collapse or destructive wars – not once, but many times. Everywhere the sky was full of engineering, of ruins.
And the bad news continued. The universe itself could prove a deadly place. He was taken through a region a hundred light years wide where world after world was dead, land and oceans littered with the diverse remains of separately-evolved life.
There had been a gamma ray burster explosion here, the Gaijin told him: the collision of two neutron stars, causing a three-dimensional shower of high-energy electromagnetic radiation and heavy particles that had wiped clean the worlds for light years around. It had been a random cosmic accident that had cared nothing for culture and ambition, hope and love and dreams. Some life survived – on Earth, the deep-ocean forms, perhaps pond life, some insects would have endured the lethal showers. But nothing advanced made it through, and certainly nothing approaching sentience; after the accident, its effects over in weeks or months, it would require a hundred million years of patient evolution to fix the rent in life’s fabric suffered in this place.

Space maakt indruk door de schaal waarop gebeurtenissen zich ontvouwen. Het boek bestrijkt een bijzonder lange periode, waarin bepaalde personages die tripjes door de ruimte maken dankzij de time-delay bij terugkomst merken dat er tientallen jaren zijn verstreken. Met elke uitstap schiet de Aarde weer een hoop jaren verder, steeds verder veranderend in iets wat niet meer als een thuis te herkennen is. Daar komt ook nog eens bij kijken dat het proces waarmee de Gaijin door de ruimte springen een licht beschadigend effect heeft op mensen. Na een tijdje voel je je vaag disconnected van alles om je heen, iets wat de melancholie waar het boek werkelijk van doordrenkt is alleen maar in de hand werkt. Het universum verkennen klinkt misschien interessant, maar na jouw vertrek zul je nooit meer echt thuis kunnen komen.
Een nadeel van de grote sprongen die we als lezer (mee)maken in de tijd is dat het moeilijker is om heel erg gehecht te raken aan de setting. Alles is toch zo vergankelijk en we brengen nooit al te veel tijd door in één periode. Het kan wat desoriënterend zijn om steeds vooruit te blijven hollen, op eenzelfde manier als het voor de meeste personages zal moeten voelen. Zeker als we in het jaar 3000 en verder aankomen en de Aarde en maan haast onherkenbaar zijn geworden. Voor de ene lezer zal het te ongeloofwaardig voelen, ik kon er geen genoeg van krijgen.

Het enge van de grote sprongen door de tijd is dat duidelijk wordt hoe fragiel de human spirit eigenlijk wel niet is. De Gaijin hebben als mechanische levensvorm alle tijd om hun plannen te voltooien. De mens daarentegen is hiermee vergeleken een wisselvallige, egoïstische en snel verveelde wandelende vleeszak. Twee weken nadat de Gaijin voor het eerst ontdekt worden in die afgelegen asteroïdengordel is de nieuwigheid er al weer af en gaat de collectieve aandacht weer terug naar de eigen (kleine) issues. Slechts een paar mensen durven vooruit te denken en elke stap die zij willen ondernemen om meer informatie te vergaren wordt langs allerlei kanten moeilijk gemaakt.
Wanneer we tientallen en zelfs honderden jaren vooruit springen gaat het alleen maar bergafwaarts met de mens. De samenleving raakt gedestabiliseerd en echt veel hoop op een goede afloop lijkt er niet te zijn. Ondertussen zijn diezelfde Gaijin nog steeds aanwezig, observerend, in stilte hun onderzoeken aan het uitvoeren, passieve observant terwijl de aardbewoners zichzelf de ellende in werken. En op de paar plaatsen waar we koloniën gesticht hebben blijkt dat de leefsituatie niet voor de lange termijn haalbaar is. De mens probeert zich wanhopig staande te houden in een universum dat weinig houvast biedt en elk klein stapje vooruit dat we maken is vermoedelijk irrelevant, want ons voortbestaan wordt hoe dan ook bedreigd door kolonisten die systeem na systeem vernietigend bij ons in de buurt komen. Als we voor die tijd niet door onze eigen kortzichtigheid uitgeroeid zijn, tenminste. Licht deprimerend is het allemaal wel, maar tegelijk ook waanzinnig knap in elkaar stekend.

Stephen Baxter weet duidelijk waar hij over schrijft. De samenstelling van het maanoppervlak, mogelijke atmosferische condities waarin mensachtigen kunnen bestaan, manieren van ruimteschip propulsie… het geeft Space allemaal nog een extra boost awesomeheid, en deze vrij realistisch aanvoelende toevoegingen maken het méér dan alleen maar een boekje over aliens. Of hij nu het landschap van Mercurius beschrijft of de heftige botsing tussen een komeet en de grootste ijsmaan rond Neptunus, nergens voelt het over the top of té fantasierijk, wat verhalen met dezelfde thema’s en concepten vaak wel hebben. Vooruit, tegen het eind gebeuren er wat wildere dingen, maar het voelt alsnog een logische voortzetting van wat er daarvoor kwam.

Space is episch, complex, meeslepend en beangstigend tegelijk. Een van de meest interessante maar ook tragische toekomstvisies die deze jongen onder ogen kreeg. Als we in de nabije toekomst een signaal uit de ruimte opvangen die wijst op intelligent leven, dan weet ik in ieder geval wat me te doen staat; angstig onder mijn bed kruipen en er niet meer onderuit komen. Heb ik tenminste genoeg tijd om Space nóg een keer te lezen.

Eén van de meest roemruchte, onverwachte en diep tragische releases die binnenkort op cd zal verschijnen heet Dark night of the soul. Roemrucht, want het project betekende een unieke samenwerking tussen dj Brian ‘Danger Mouse’ Burton, indiepopband Sparklehorse en filmmaker David Lynch. En alsof dat nog niet genoeg klinkende namen zijn om menig indie-liefhebber het water uit de mond te laten lopen, doen er ook nog een flink aantal muzikale grootheden mee. Zoals bandleden van The Pixies, The Shins, The Strokes en rock-goeroe Iggy Pop. Het begint allemaal met Sparklehorse-zanger Mark Linkous die een aantal liedjes, die niet goed binnen zijn eigen band passen, laat horen aan producer Danger Mouse.  Het idee ontstaat om er zangers bij te zoeken. De uitverkorenen blijken de songs op het lijf geschreven. De lome electronische pop van Jaykub had een B-kantje van Grandaddy kunnen zijn (wiens zanger het nummer inzingt), en het up-tempo popliedje Little Girl had zo op Julian Casablancas’ eigen solo-album gepast.

Sferische pop

Langzaam groeit het repertoire uit tot een imposant album dat voortdurend de balans zoekt tussen gruizige rock en dromerige pop. En omdat met zoveel gastmuzikanten het risico dreigt op een compilatie die van los zand aan elkaar hangt, is het aan het schrijverstalent van Linkous en de sferische achtergrond-electronica van Danger Mouse te danken dat de plaat klinkt als één geheel.

Onverwacht

Toch komt de release van het album onverwacht, want de platenmaatschappij (EMI) dreigde om onduidelijke redenen met een rechtszaak. Er verscheen daarom vorig jaar een boek vol foto’s van Lynch vergezeld van een lege cd. Fans werden aangemoedigd het album dat al op internet circuleerde, te branden. Een jaar later kondigt EMI plots aan dat de mysterieuze ruzie voorbij is, en dat de plaat binnenkort in de schappen zal liggen.

Vervloekt album

Tragisch is het allemaal wel. Want Linkous zal dit niet meer kunnen meemaken, hij pleegde begin deze maand zelfmoord. En ook Vic Chesnutt, gastzanger, overleed. Nukkige platenmaatschappijen, overleden gastmuzikanten, en het creatieve brein zelf dat eeuwig de coulissen induikt… Wie weet levert het Dark night of the soul wel een mythische status op in de popgeschiedenis als dat ongekend prachtige pop-album waarop een vloek rust voor iedereen die eraan mee heeft gewerkt.

Klik hier om de embedded video te bekijken.

Tijd voor een snelle quizvraag: noem drie Hongaarse films, je hebt 20 seconden de tijd. Go!

…Tsja, tricky hè? Ikzelf kom ook niet zo ver. Vanaf vandaag kun je in ieder geval één naam aan dat lijstje toevoegen. Werckmeister Harmóniák, verschenen in 2000, was een van die vage filmtitels die wel vaker genoemd werd in de duistere internet-krochten die ik soms bezoek. Toch kwam ik er steeds maar niet aan toe om dit werkje te bekijken… dat krijg je als er alternatieven zijn met iets meer tot de verbeelding sprekende titels als Mega Shark vs Giant Octopus. Na toch maar een sprong in het diepe te nemen ontdekte ik al snel dat we hier met een heel erg bijzondere film te maken hebben. Zeker niet voor iedereen, maar voor mij een van de meest unieke kijkervaringen van de afgelopen tijd, dat sowieso.

Het geheel speelt zich af in een niet nader genoemd Hongaars dorp. Er heerst een bedrukkende sfeer, en er hangt een moeilijk te omschrijven sluier van ongemakkelijkheid over alles. Al snel blijkt dat de situatie in het dorp verre van ideaal is. Stroom is er amper, levensmiddelen zijn er maar in beperkte mate, mensen zijn ontevreden en de bittere winterkou helpt ook niet veel. De mensen worden alleen maar extra nerveus als een rondreizende attractie zich tijdelijk in het dorp vestigt; het kunnen bezichtigen van de grootste walvis in de wereld, en als extra bonus de kans om de Prins te zien spreken. Deze rakker is niet van het type Oranje-Nassau, maar volgens de geruchten juist een onnatuurlijk wezen dat voorspellingen doet en alleen al met zijn aanwezigheid mens en dier op vreemde manieren beïnvloedt.
Hoofdpersoon János is een wat awkward overkomende jongeman die geen vlieg kwaad doet en een simpel bestaan leidt. Als hij door de partner van de dronken (en enige?) agent in het dorp wordt gevraagd een oogje in het zeil te houden gedurende de onrustige periode kan hij geen nee zeggen, maar er zijn dingen in gang gezet die niet meer te stoppen zijn en het hele dorp in gevaar brengen.

Klinkt misschien niet direct heel indrukwekkend, maar het zit hem bij deze film echt in de presentatie. Geen kleur, maar juist sfeervol zwart-wit dat het gevoel van kilheid prima overbrengt en het duister dat overal op de loer ligt zo’n mooie impact weet te geven. De muziek is werkelijk prachtig, en wordt maar mondjesmaat ingezet zodat de impact er van wat groter wordt. Maar de grootste kracht zit ‘m in het krankzinnig goede camerawerk. Om een idee te geven hoe lang de individuele shots zijn; de film van 145 minuten heeft 39 shots IN TOTAAL. Hooooly shit! Elke scène is dus bijzonder lang, maar zo opgezet dat ze niet vervelen. Sterker nog, er gaat een bijzonder sterke hypnotische kracht uit van de camera die haast moeiteloos door de omgeving glijdt. Het is zó waanzinnig indrukwekkend (al kan het gekker; de film Russian Ark bestaat in z’n geheel uit één shot) en voor een filmsnob-in-wording als ikzelf een genot om te ervaren.
De emotionele climax vindt plaats bij het binnenvallen van een ziekenhuis, met een conclusie waar je even stil van wordt. Zonder een woord te zeggen worden onze emoties als een speelbal heen en weer geknald. Als je tegen die tijd nog niet in slaap bent gevallen, teminste.

Het grootste (of als je het mij vraagt, enige) probleem is dat de film echt wel even op gang moet komen. De eerste 50 minuten gebeurt er in principe niet zo veel spannends en wordt voornamelijk de zorgzaamheid van János en zijn wat dromerige natuur benadrukt. De openingsscène, waarin hij uitlegt hoe ons zonnestelsel in elkaar steekt aan een kroeg vol dronken Hongaren bij sluitingstijd wat eindigt in een onverwacht roerende combinatie van oorstrelende muziek en ronddraaiende bezopen mannetjes, is hier een prachtig voorbeeld van. Tsja, je moet het zien om het te geloven. Of misschien niet; net als in de film Gerry moet je een geduldige kijker zijn. Ook hier zitten een paar shots van mensen die een ongemakkelijk lange tijd gewoon.. nah ja.. lopen. Verder niks. En toch heeft het iets betoverends en werd ik echt in de film gezogen.

Je moet wel in de juiste stemming zijn om Werckmeister Harmóniák te kijken. Niet op een drukke avond waarop iemand naast je op de bank aan je hoofd zit te zeuren of er elk moment mensen op bezoek kunnen komen. Misschien zelfs het beste in je eentje. En verwacht geen strakke plot-progressie of heftige conclusie op het eind die een hoop stukjes op z’n plaats doet vallen. Dit is echt zo’n ding waarbij de thema’s belangrijker zijn dan de werkelijke individuele plotelementen. En wat de thema’s precies zijn, daar valt ook nog over te discussiëren. Idealisme versus de harde werkelijkheid? Hoe fragiel onze menselijkheid wel niet is? Dat moreel verval onvermijdelijk is? Dat mijn recensies steeds pretentieuzer worden? Een hoop mogelijkheden, en als je het niet erg vindt om wat over een film te blijven nadenken als de credits eenmaal voorbijkomen kun je hier je lol op.